«… با اصرار زیاد، مادرش را به خرید ساعت مچی که دکمه های زیادی دارد راضی می کند و آن را به مچ دستش می بندد، لباس بن تنی را که دایی محمود برای تولدش خریده است می پوشد و در نقش خود فرو می رود. بن تن می شود و سعی دارد سفینه فضایی روبه روی اش را با فشار دادن دکمه های ساعت مچی منفجر کند و به سراغ موجود فضایی برود که در همان نزدیکی است! از تیررس گلوله های فضایی، موجود آتشی فرار می کند و همان طور که در خیال خود به موجود فضایی شلیک می کند سر و صدایش در خانه می پیچد…»

بسیاری از کودکان کشورمان این روزها مجموعه ای از داستان های بن تن، اسپایدرمن، پاندای کونگ فوکار و بسیاری از کارتون ها و پویانمایی ها را نگهداری می کنند و برخی از آن ها هر روز با این شوق از خواب بیدار می شوند که چند قسمت دیگر از این کارتون ها را تماشا کنند و در خیالات خود با قهرمانان داستان همراه شوند. قهرمانانی که با نیروی جادویی و از طریق خشونت و از بین بردن دیگران به خواسته های خود می رسند، خواسته ها و اهدافی که در ظاهر برایشان خوب به نظر می رسد و به همین دلیل رسیدن به آن برای کودک تماشاچی مهم است نه راه رسیدن به آن.

الگوبرداری از شخصیت های کارتونی

یکی از مادران به خبرنگار ما می گوید: پسرم ۹ ساله و فاصله سنی او با خواهرانش زیاد است به همین دلیل اغلب تنهاست و با دیدن کارتون های بن تن و اسپایدرمن، اوقات خود را می گذراند. به قدری به شخصیت بن تن علاقه دارد که وسایل اتاقش را از همان شخصیت انتخاب می کند. روتختی، ملحفه و روکش متکایش طرح بن تن است و برای خرید آن ها اصرار زیادی کرده است.

«فیروزی» ادامه می دهد: حتی به تازگی که برایش جشن تولد گرفتیم از ما خواست تصویر بن تن بر کیک چاپ شود و بشقاب ها، لیوان ها و بادکنک های بن تن هم برایش خریداری کنیم. به دلیل آن که در خانه همبازی ندارد اغلب به تنهایی بازی می کند و خود را بن تن می پندارد و با او همذات پنداری می کند.

«آخوندی» مادری که دختر سه ساله ای دارد هم بیان می کند: دخترم از یک و نیم سالگی علاقه زیادی به کارتون السا و آنا داشت. بنابراین هر روز چندین بار این کارتون را تماشا می کرد. حالا که بزرگ تر شده است از ما می خواهد لباس و کیفی که عکس این شخصیت های کارتونی را دارد برایش تهیه کنیم. یک بار در بازار بالش و عروسک این شخصیت ها را دید و آن قدر گریه کرد که مجبور به خرید آن ها شدیم.

«محمدی» یکی دیگر از مادران اظهار می کند: فرزندم پنج ساله است و علاقه زیادی به کارتون باب اسفنجی دارد. اما متاسفانه در این کارتون گاهی حرف های زشت به کار برده می شود. یک بار که در دورهمی های فامیلی بودیم پسرم در جواب یکی از بزرگان جمع از کلمه «کله پوک» استفاده کرد که مایه شرمساری ما شد و این کلمه را از کارتون های باب اسفنجی آموخته است.

 وی ادامه می دهد: به همین دلیل دیگر اجازه تماشای این کارتون را به فرزندم ندادم. هر چند که برایش سخت بود اما بعد از گذشت مدتی دیگر سراغ آن را نگرفت ولی تا مدت ها کلمات زشتی را که آموخته بود تکرار می کرد!

همانند سازی کودک با شخصیت های کارتونی

کارشناس ارشد روان شناسی بالینی در این باره می گوید: تاثیر کارتون ها، فیلم ها و فضای مجازی را در دنیای امروز نمی توان نادیده گرفت. آن ها نقش غیر قابل انکاری در شکل دهی رفتار اجتماعی فرزندان و گفتار و شخصیت شان ایفا می کنند. در دنیای آپارتمان نشینی امروز که بیشتر کودکان از فضای کوچه و بازی با همسالانی غیر از خواهر و برادر محروم هستند وابستگی به تبلت، گوشی و تلویزیون بیشتر است. بنابراین به نوعی تلویزیون همدم فرزندان محسوب می شود و آن ها بیشترین وقت خود را به مشاهده تلویزیون، کارتون ها و فیلم های آن می گذرانند و تاثیر مستقیم بر شکل گیری شخصیت آن ها دارد.

«عادله صفت گل» بیان می کند: وقتی تاثیر پذیری به این شکل باشد فرزند سعی در همسان سازی دارد و شروع به همانند سازی با شخصیت های کارتونی می کند. در واقع در نقش شخصیت های کارتونی فرو می رود و قالب شخصیتی خود را با آن شخصیت کارتونی یکی می کند و می پندارد به آن شخصیت تبدیل شده است. به همین دلیل تقلید از کارهای او را که معمولا شخصیت قدرتمندی در کارتون است آغاز و حرف هایش را تکرار می کند و کارهایش را الگوی خود قرار می دهد.

وی اظهار می کند: این اتفاق معمولا در رده های سنی شش تا ۱۲ سال رخ می دهد که طبیعی و به اقتضای سن فرزندان است بنابراین ما به عنوان پدر و مادر باید کنترل زیادی بر این برنامه ها داشته باشیم. برنامه ها را باید فرزند با آگاهی خانواده ببیند و حتی می توانیم قبل از آن که کودک آن برنامه ها را ببیند خودمان آن را مشاهده کرده باشیم. اگر دقت داشته باشیم فرزند ما کارتون های نامتعارف را نگاه نمی کند و فرهنگ های نامتعارف ناخود آگاه وارد زندگی و حریم شخصی ما نمی شود.

 

پرخاشگری، پنهان کاری و صحبت های زشت

وی ادامه می دهد: کودکان ما بعضا پرخاشگری، پنهان کاری و قدرت نمایی و گاهی صحبت های زشت را از کارتون هایی می آموزند که غیر اصولی ساخته شده است. بنابراین لازم است در انتخاب کارتون در کلوپ ها به فرزندمان کمک کنیم. به علاوه زمانی که برنامه های تلویزیونی پخش می شود با نظارت کامل از فرزندمان بخواهیم برنامه های نامناسب را نگاه نکند و می توان در زمان پخش این برنامه ها او را با فعالیت و بازی های دیگر سرگرم کرد. به اعتقاد وی، اگر در عرصه های زندگی فرزندانمان نظارت و حضور فعال داشته باشیم آسیب آن ها در چنین فضاهایی کمتر خواهد بود.

 سحر خرام