در جلسه دیروز شورای شهر تبریز کارشناسان و متخصصان حوزه آب و بحران آمدند و از وضعیت مسیل ها و رودخانه های تبریز گفتند. از مسیل هایی که در همین کلانشهر تبریز تبدیل به پل شده اند تا عدم وجود سیستم هشدار سیل و نبود نقشه ای که از روی آن نقاط پرخطر را مشخص کرد…

 

کوته اندیشی در آب فاجعه بار است

در ۲۰ روز اخیر ایران غرق در بی تدبیری مدیران قدیم و جدید بود و آسمان همچنان بارید آنگونه که شاید آب هم برای این همه بی تدبیری و بی فکری اشک ریخت. این گزارش را با این بیت شعر از صائب تبریزی آغاز خواهم کرد که اگر مضمونی عاشقانه دارد، اما می تواند در این اوضاع کشور گونه ای دیگر دیده شود. صائب می گوید:

کوته اندیشی است پیش پای طوفان همچو موج

هر نفس بر خود بساط تازه ای چیدن در آب

مناطق زیادی در آذربایجان همچون شهرها و روستاها هستند که در خطر سیلاب قرار دارند. هنوز خاطره تلخ چند سال قبل سیل آذرشهر از اذهان پاک نشده که گزارش ها و مشاهدات حاکی از آن است که آذربایجان آماده سیل نیست و قطعا باران های سیل آسایی که در لرستان و خوزستان بارید، در صورتی که در آذربایجان و همین کلانشهر تبریز می بارید، فجایعی به مراتب بدتر در منطقه رخ می داد. چون هنوز هم آثاری از ساخت و ساز در بستر رودخانه ها دیده می شود. در همین کلانشهر تبریز و به باور کارشناسان حوزه بحران که در جلسه شورای شهر هم مطرح شد، مسیل های زیادی هستند که تبدیل به پل شده اند؛ مشابه همان پلی که چند سال قبل در غله زار آذرشهر مردم ایران و آذربایجان را داغدار کرد. جالب توجه است که بدانیم هر گونه واگذاری زمین و یا ساخت و ساز در حریم و یا بستر رودخانه ها باید با استعلام از اداره امور منابع آب انجام شود. حال اینکه باید پرسید این پل ها و در مواقعی خانه ها چگونه ساخته شده اند؟ آیا برای ساخت این پل ها و خانه ها مجوزی صادر شده است؟

تاکنون نتوانسته ایم مسئولین را یک بار دور هم جمع کنیم

سردار جهانسری، نماینده انجمن علمی پدافند غیرعامل ایران در شمال غرب کشور در جلسه شورای شهر تبریز از وضعیت آب های سطحی در آذربایجان و تبریز گفت. از سیل ویرانگری در همین آذربایجان گفت که به گفته مردم در عرض پنج دقیقه همه چیز را شست و با خود برد.

– یک سال و نیم است انجمن علمی پدافند غیر عامل را در دانشگاه تبریز تشکیل داده ایم

– مسئولین دانشگاه تبریز موافقت کردند  این انجمن که یک انجمن مردم نهاد است در دانشگاه تبریز تشکیل شود

– با مطرح کردن این مسائل در این جلسه قصد معرفی مقصر را نداریم و فقط  مشکلات را بررسی می کنیم

– صحبت های ما جهت یاد آوری است قصد علم آموزی در این جلسه نداریم

– می خواهیم در خصوص کالبدشهری صحبت کنیم، باید در پدافند غیر عامل تحقیقات طبیعی انجام شود

– قبل از سیل آذرشهر  نامه ای در خصوص ایجاد پل بغل گذر به پدافند غیر عامل ارسال شد

– جواب دادیم که امکان ایجاد  پل در آن محل وجود ندارد، اگر به این نامه به صورت علمی عمل می شد، سیل آذرشهر اتفاق نمی افتاد.

– در سیل چنار نیز از نزدیک بررسی کردیم و از مردم هم پرسیدیم.

– مردم گفتند این سیل در عرض ۵ دقیقه آمد و همه چیز را با خود برد.

– اگر از طرف دروازه تهران به طرف خیابان لاله حرکت کنید پل هایی را می بینید که در همین شورا مجوز ساخت گرفته اند!

– اگر سیل بیاید چه اتفاقی خواهد افتاد؟ در منطقه عینالی تبریز و اطرافش هم اگر سیل به وقوع پیوند چه اتفاقی خواهد افتاد؟
– تاکنون نتوانسته ایم مسئولین را یک بار دور هم جمع کنیم تا متولی اصلی این مباحث مشخص شود.

– باید از مناطق بحران خیز به طور میدانی با بالگرد  بازرسی شود.

– متولی این امر هم شناسانده شود، باید وظیفه شهرداری مشخص شود.

– به مردم  اطلاع رسانی شود که  ساخت و ساز غیر مجاز انجام ندهند.

– مقام قضایی هم باید در جلسات شرکت کند.

– استفاده از رسانه در اطلاع رسانی مهم است یک ساعت در هفته در رسانه ها اطلاع رسانی شود.

– نمی توانیم شهر را عوض کنیم مردم به شهر علاقه دارند.

– توسعه شهری باید بر اساس علم باشد.

زلزله مهمترین معضل استان ماست

جلسه دیروز شورای شهر تبریز میهمان دیگری هم داشت که کمی متفاوت با بقیه میهمانان سخن گفت؛ خلیل ساعی، مدیر کل سابق مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی که از میزان بارش ها و تراز آبی دریاچه ارومیه سخن به میان آورد.

– با اینکه ۲۵ استان کشور درگیر بحران سیل هستند اما خوشبختانه در استان ما مکان های مورد رصد بررسی شده اند.

– زلزله مهمترین معضل استان ماست.

– همیشه در مانورها زلزله را به سمت عینالی می کشانیم تا متوجه شویم در روز مبادا خانه ها و ساختمان ها چه نواقصی دارند.

– در آذربایجان شرقی بارش ها نعمت الهی بود و تراز آبی دریاچه ارومیه را بالا برد.

– تراز آبی در سال گذشته ۱۲۷۰/۷۴ بود اما امسال به ۱۲۷۱/۱۹ رسیده است.

– وسعت دریاچه ارومیه از ۲۲۷۶ کیلومتر مربع  به ۲۷۴۱ کیلومتر مربع  رسیده است.

– سه میلیارد و صد و سی میلیون متر مکعب به حجم آب دریاچه ارومیه افزوده شده است.

– مانورهای انجام شده در تبریز اکثرا در زمان های از پیش تعیین شده انجام گرفته است.

– بهتر است زمانی اجرا شوند که حتی مدیران نیز اطلاع نداشته باشند تا بلکه میزان آمادگی مشخص شود.

مسیرهای ما در جنوب تبریز اکثرا به پل تبدیل شده است

آخوندزاده، مدیر سواحل شرکت آب منطقه ای استان هم جزو میهمانان دیروز شورای شهر تبریز بود که در ابتدای سخنان خود گفت که مسیرهای ما در جنوب شهر اکثرا به پل تبدیل شده است و موقع وجود سیل راحت این سیل می تواند رو به جلو حرکت کند.

– سیل به همراه خود رسوب را نیز به می آورد، از تراکتورسازی تا ائل گولی تمامی مسیر ها خطرساز هستند

– در منطقه ائل گولی وقوع سیل  ورود آب به ایستگاه مترو را نیز به دنبال دارد

– اگر بارندگی بین ۲۵۰ الی ۳۰۰ باسد، کل شهر را سیل می برد

– تخلیه نخاله ها  به خصوص در بالادست ها هم می تواند خطرساز باشد

– بازگشایی هر کیلومتر رودخانه نزدیک به ۲۰۰میلیون تومان هزینه دارد

– هربار که نخاله وارد رودخانه می شود بازهم نیازمند بازگشایی است

– برای بررسی این موضوعات باید مطالعه علمی انجام  و تصمیمات اساسی گرفته شود وگرنه هر چقدر هم این جلسات تشکیل شود باز هم عین بلایای لرستان در شهر ما هم اتفاق خواهد  افتاد.

پل ها و کانال های تبریز در مواقع حساس دردی دوا نمی کنند

مختاری استاد دانشگاه تبریز دیگر میهمان جلسه بود که با اشاره به این موضوع تاسف بار که بیشتر مناطق تبریز تغییر کاربری داده اند، گفت: در حال حاضر فقط می توانیم در بحث آسیب پذیری مطالعه و بررسی کنیم.

– بسیاری از مناطق شهر ما در معرض خطر قرار دارند و آسیب پذیر هستند

– همه می دانیم که بسیاری از مناطق  تبریز تغییر کاربری داده شده و توسعه یافتند فلذا در حال حاضر فقط می توانیم در بحث آسیب پذیری مطالعه و بررسی کنیم.

– در شیراز کل حوزه آبریز ها ۲۳ کیلومتر بود، ببینید در تبریز چقدر است؟

– در شیراز علت اصلی سیل گرفتگی دریچه بود، باید در مبلمان شهری باز نگری کنیم.

– باید به توپوگرافی  شهری توجه کنیم، نیاز نیست در همه جا پل و کانال زیر زمینی بزنیم.

– این پل ها و کانال ها در مواقع حساس و بحران دردی دوا نمی کنند.

– آقای  شکور (خطاب به رئیس شورای شهر تبریز) باید کار را به کاردان بسپاریم باید علمی کار شود.

– اگر قرار باشد یک سیل بزرگ در تبریز  در راه باشد خیابان امام تبریز آسیب پذیرترین مسیر است.

مفهومی بعنوان شهرک امن در شهر تبریز نداریم

بابایی اقدم عضو شورای شهر تبریز که حضور وی در مناطق سیل زده گلستان در روزهای عید خبرساز شده بود نیز به عنوان یک کارشناس مسائل شهری گفت:

– من بخاطر حس انسان دوستی به مناطق سیل زده رفتم

– علت بعدی حضور من این بود که  بالاخره ما باید در شرایط مدیریت بحران قرار بگیریم تا بتوانیم این وضعیت را ببینیم

– اکنون نیز اکیپ های شهرداری تبریز در آنجا مشغول هستند

– بعد از سیل اق قلا، یک مقاله ای در اینترنت گذاشته شد که در سال ۹۶ این مقاله ارایه شده بود اما کسی به این مقاله علمی توجه نکرده است

– در کوی بهشتی تبریز یک باران معموالی خانه ها را ویران می کند، نمی توانیم حتی اهالی آن منطقه را اسکان دهیم

– حاشیه نشینی در شهر تبریز به وضوح دیده می شود

– خانه هایی هست که در داخل خانه چاه وجود دارد و تنها ۳۰ سانت با آبهای زیرزمینی فاصله هست

– مفهومی بعنوان شهرک امن در شهر تبریز نداریم

– چیزی به نام مدیریت بحران در کشور وجود ندارد، این هم فقط در توزیع کالا و اقلام خلاصه شده آن هم چه توزیعی…

– در مناطق سیل زده مدیریت بحران ندیدم می آمدند و عکس گرفته و می رفتند

– اگر ارتش و سپاه نبودند چه اتفاقی می افتاد.

سیستم هشدار سیل نیاز است

حسن پور، مدیریت بحران اب منطقه ای هم از دیگر سخنرانان جلسه شورای شهر تبریز بود که گفت:

– اصلی ترین معضل ما در تبریز این است که نقشه ای نداریم که از روی آن نقاط پرخطر را مشخص کنیم

– سیستم هشدار سیل نیاز است باید این سیستم وجود داشته باشد

– با جمع شدن در یک جا و اطلاع دادن خطر ، نمی شود سیل را مدیریت کرد

– چگونه می توانیم عمل تخلیه مردم از مناطق سیل زده را انجام دهیم

– مانورها باید واقعی باشد. در ژاپن ، وزرا می آیند در مانورها حتی گونی پر کردن را آموزش می دهند. اما ما در مانورها کنار می ایستیم و می گوییم که مردم بروند جلو و مانور را انجام دهند.


شهرداری به تنهایی قادر به حل معضل بدمسکنی نیست

 شهین باهر، شهردار تبریز هم به رسم معمول یکی از سخنرانان جلسه شورای شهر بود. وی در سخنان خود به معضل بدمسکنی در تبریز اشاره کرد و این را هم گفت که شهرداری به تنهایی قادر به حل این معضل نیست. چون بودجه محدودی دارد.

– سیل قرار نیست بر اساس رفتار انسان ها حرکت کند، مشکل ما این است که برخی مسیرها پر شده است

– نیاز به کانال داریم قسمت های بالادستی شهر هم مهم است.

– در باسمنج (که محدوده ما نیست) مسیر گشایی می کنیم، چون وقوع سیل از آن منطقه امکان دارد

– سنگ فرش خیابان ها برای مد دادن نیست بلکه برای افزایش سطح جذب است

– از استاندار تشکر می کنم که از ابتدای سال پای کار سیل و مدیریت بحران است

– برخی ساخت و سازها هستند که درست در مسیر  رودخانه قرار دارند

– شهرداری به تنهایی قادر به حل معضل بدمسکنی نیست، دولت نیز باید کمک کند

محمدزاده عضو منتقد شورای شهر تبریز هم از قافله سخنرانی درباره سیل و وضعیت تبریز در مقابل این بلیه طبیعی غافل نماند و گفت:

– صحبت کردن راحت است اما عمل کردن سخت.

– کاش روزی برسد که در سال ۵ روز جلسه تئوری باشد و ۳۶۰ روز عملی.

– در تبریز ۳ مشکل عمده وجود دارد: ۱- حاشیه نشینی؛ سال هاست در مورد حاشیه نشینی  حرف می زنیم اما عمل نمی کنیم. اگر تدبیری درباره حاشیه نشین ها به کار نبریم در مواقع بحرانی نمی توانیم به آنان سودی برسانیم. با این جلسات نمی توان کاری انجام داد. نظرات کارشناسی مهم است اما باید عمل شود. ۲- کمبود فضای سبز؛ ما هر روز شاهد خروج چوب درختان هستیم. حتی یک نفر نمی پرسد این درختان چرا بریده می شوند. ۳- بافت فرسوده

– اگر مدیریت شهری یکپارچه نباشد هیچ کدام از مشکلات حل نمی شود.

– اگر از مشکلات به وجود آمده عبرت نگیریم نمی توانیم حلشان کنیم.

– موقع بحران نمی شود با بیل به دست گرفتن جلوی حادثه را گرفت.

باید آموزش کافی به مردم داده شود

دبیری، رئیس پیشین شورای شهر تبریز هم با این که در رشته پزشکی تحصیل کرده است، اما با توجه به حضور چند ساله اش در شورای شهر، سخنران بعدی جلسه ای بود که درباره سیل تشکیل شده بود:

– ما باید محیط و طبیعت را بشناسیم و آگاهانه برخورد کنیم در غیر این صورت طبیعت با ما به تندی برخورد خواهد کرد.

– باید مطالعات جامع داشته باشیم، نباید خود ما عامل ایجاد مخاطرات باشیم.

– باید آموزش کافی به مردم داده شود تا بدانند در مواقع بحران چه کار کنند.

– خسارت سیل همیشه در اراده انسان نیست.

– حتی در سیل سال ۲۰۱۸ در اروپا نیز ۶۹ نفر فوت کردند و ۲۰۰ میلیارد یورو خسارت زده شد.

– در جاهایی که آمادگی قبلی هم وجود دارد باز خسارت است.

طبیعت شوخی ندارد

سال جدید با سیل ویرانگر در استان های شمالی، غربی و جنوبی آغاز شد و کام ملت را در سراسر میهن اسلامی تلخ کرد. بسیاری از هموطنان خانه و کاشانه خود را از دست دادند و شماری نیز جان باخته و یا مجروح شدند. با وجود آنکه سیل امسال صدمات مالی و جانی قابل توجهی به دنبال داشت اما به همان نسبت نیز درس های مهم و تجارب بزرگی از جمله برای مناطق سیل خیزی مانند آذربایجان به دنبال داشت. حوادث دلخراش سیل در چندین استان کشور نشان داد که طبیعت با کسی سر شوخی ندارد و همواره هم باید منتظر حوادث طبیعی باشیم چرا که این حوادث چندان هم قابل پیش بینی نیستند اما این امکان وجود دارد که از خسارات و صدمات چنین حوادثی تا حد ممکن کاست.

آنچه که در سیل اخیر در استان های  لرستان و خوزستان خود را نشان داد ویرانگری های سیل در سازه هایی بود که در حریم رودخانه احداث شده بودند. این در حالی است که نه تنها در این استان ها  بلکه در بیشتر مناطقی که بستر رودخانه وجود دارد مردم خانه ساخته و حتی کشاورزی و دامپروری راه انداخته اند. نمونه آن را هم در سخنان کارشناسان شرکت کننده در جلسه شورای شهر تبریز شنیدیم؛ از پل هایی که در همین شهر تبریز در حریم رودخانه ها ساخته شده اند تا خانه ها و جاده ها!

حریم رودخانه چیست؟

به اطراف رودخانه، مسیل، نهر یا برکه طبیعی که بعد از بستر قرار دارد حریم رودخانه می گویند که معمولا رودخانه ها و مناطق اطراف آن جزو مناطقی است که برای امکاناتی که دارند مورد توجه ساخت و سازها گرفته اند و به این حالت که در کنار رودخانه ساخت و ساز انجام می شود تعرض به رودخانه می گویند. اما چگونه ساخت و ساز در حریم رودخانه قانونی می‌شود؟ آن هم در شهری مانند تبریز که ادعای جهانشهری دارد؟

یک مدرس عمران آب می گوید: بر قانون توزیع عادلانه آب که یک قانون بالادستی است، هر نوع ساخت وساز در حریم ۲۵ ساله رودخانه ممنوع است.

دکتر عبدالرسول تلوری اظهار کرد: حریم ۲۵ ساله حریمی است که در صورت بازگشت سیلاب پس از ۲۵ سال، حریم مورد نظر را فرا می‌گیرد.

وی ادامه داد: ساخت و ساز بالاتر از حریم ۲۵ ساله در شهرهایی که با خطر جاری شدن سیلاب روبه‌رو است، در کمیسیونی متشکل از معاونت عمرانی استانداری، سازمان آب و برق یا برق منطقه‌ای، بخش املاک و اراضی اداره‌کل منابع طبیعی، شهرداری‌ها، محیط زیست و احتمالا نماینده‌ای از ثبت اسناد مورد بررسی قرار می گیرد. چنانچه مجوز ساخت و ساز در حریم رودخانه از سوی این کمیسیون صادر شود، این امر قانونی می‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه آزاد گفت: معمولا کارشناسان اصلی این کمیسیون چنین کاری را انجام نمی‌دهند چرا که در پی این امر، ممکن است آسیب‌های زیست محیطی، جانی و مالی وارد شود اما چنانچه بخواهند چنین مجوزی صادر کنند در صورت‌جلسه کمیسیون مذکور قید می‌کنند که باید در ساخت و سازها رعایت شود. به طور نمونه باید تا ارتفاع سیلاب ۱۰۰ ساله در حریم رودخانه، شمع‌کوبی انجام شود و سپس بالای این شمع‌کوبی‌ها، سازه مورد نظر را بسازند.  مقرراتی هم که در صورت‌جلسه وضع می‌کنند با نظرات کارشناسی در این زمینه متناسب است.

تلوری افزود: در هر صورت اگر بخواهند ساخت و سازی در حریم رودخانه داشته باشند، حتما باید نظر کمیسیون مربوطه اخذ شود. این کار با مجوز کمیسیون مربوطه از یک جنبه غیرقانونی به جنبه قانونی تبدیل می‌شود. چنانچه ساخت و ساز در حریم رودخانه بدون مجوز کمیسیون صورت بگیرد، در واقع یک کار غیرکارشناسی انجام شده است.

از حرف تا عمل راه بسیار است!

همچنان که عضو منتقد شورای شهر تبریز هم با صراحت لهجه خاص خود بدان اشاره کرد؛ «نظرات کارشناسی مهم است اما باید عمل کنیم»، جلسه دیروز شورای شهر تبریز هم مشابه صدها جلسه در کشور ما با سخنان پرطمطراق و البته کارشناسی شده برگزار و تمام شد. به نظر این جلسه هم مانند همان جلسات قبلی در نتیجه کمبود بودجه و دیگر مشکلات مدیریتی در کشور ما از جمله کم تخصصی مدیران مربوطه، نتیجه چندانی عاید شهر ما نخواهد کرد.

شیوا صفری