خبر صبح؛ این روزها شاید در گذر از چهارراه ها و گذرگاه های شهر کودکانی را می بینید که به «چشمانی که گرد بی تفاوتی بر آنها پاشیده شده اند»، آشنا هستند. شاید با خود فکر کرده اید که این کودکانِ گُل و آدامس به دست چقدر برایتان آشنا هستند؟! آنها را کجا دیده اید؟! کمی به ذهنتان فشار می آورید؛ و در همین حال و احوال هستید که دستانی کوچک بر شیشه خودرو می نوازد! انگار که باران رحمت الهی در آن حوالی فقط بر روی قلب شما شروع به باریدن می کند… همان کودکی است که چند لحظه پیش به او فکر می کردید… شیشه را پایین می کشید و تا می خواهید بپرسید که او را کجا دیده اید… با همان دستان کوچک خود دسته گلی را به داخل ماشین می آورد؛ «از من گل می خرید…» تازه یادتان می افتد که این کودک چند ماهی هست که سر همین چهارراه دستفروشی می کند… شاید هم کودک دیگری است و کودک کار چند ماه پیش نیست…و در این ماجرای دراماتیک این ما هستیم که دیدن این صحنه ها برایمان عادی شده است…

  فصل بهار، فصل زیبایی هاست، فصل عاشق شدن هاست، فصل احسان و نیکو کاری است چرا که این فصل موسم رویش دوباره است. فصلی است که درختان لباس زیبا و نویی برتن می کنند و پرندگان الحان زیبا سر می دهند. در فصل بهار دل ها هم زیبا می شود؛ مهربان تر، دل سوزتر و رئوف تر. از این روی بیایید در فصل بهار کاری کنیم تا  کودکان کار به اندازه ما از بهار و سال نو لذت ببرند. کودکان کاری که به جای کودکی کردن مجبور هستند دست به کاری بزنند که مناسب سن آنها نیست یا اینکه رفع کننده نیازهای مادی خانواده های خود هستند.

پشت چراغ قرمز زندگی

” خانم از من فال می خری”، ” آقا گل می خری”، “خانم کفشتون  رو واکس بزنم”، “آقا شیشه ماشینتون  رو پاک کنم” و… کافی است سر هر چهارراه پشت چراغ قرمز مانده باشید تا این کودکان به سویتان بیایند و مرتب درخواست خود را تکرار کنند. گاه از سر دلسوزی خرده پولی بر کف دست آنها گذاشته و گاه آنها را مزاحم خود دانسته و با بی تفاوتی از کنار آنها می گذریم.

طبق تحقیقات حدود ۳۰ درصد از کودکان خیابانی به مدرسه نمی روند و بی سواد هستند. آمارها می گوید اوضاع کودکان کار و خیابان مناسب نیست. در مورد بررسی وضعیت کودکان خیابانی ۹/۳۰ درصد کودکان خیابانی ۶ تا۱۱سال و ۹درصد نیز زیر ۶ سال دارند. اغلب کودکان خیابانی  به دلیل اینکه از سنین پایین کودکی زندگی در خیابان را تجربه می کنند دچار مشکلات عدیده ای هستند.

قانون درباره کودکان کار چه می گوید؟

سال ۱۳۷۳، دولت ایران پیمان نامه‌ جهانی حقوق کودک را امضا کرد و تعهدات مربوط به کودکان کار و خیابانی را به صراحت پذیرفت، اما با گذشت ۱۷سال، هنوز این قشر به رسمیت شناخته نشده‌اند، دلیل این مدعی نیز نبود آمار دقیق از این کودکان در کشور است. مهم‌ترین وظیفه دولت در این خصوص ایجاد حق هویت برای کودکان، صدور کارت شناسایی و اجازه تحصیل در مدارس است، اما در عمل جز سیاست‌های نافرجام ضربتی و سرکوبی گام دیگری برداشته نشده است.

 در ایران ماد‏ه‏‌ ۷۹ قانون کار، اشتغال به کار کودکان زیر ۱۵ سال را ممنوع دانسته است البته کارگران شاغل در کارگاه‌های خانوادگی که کارفرمای آن‌ها، همسر یا بستگان و خویشاوندان نسبی درجه‏ یک باشند، مشمول قانون کار نیستند در نتیجه حداقل سن کار در مورد چنین کارگرانی رعایت نمی‏‌شود؛ بر اساس قانون کار اگر یک کارفرما کودک زیر ۱۵سال را به کار بگیرد، متخلف خواهد بود و برای نخستین بار مجازات نقدی، بار دوم مجازات نقدی و حبس و بار سوم علاوه بر این موارد، کارخانه یا کارگاه پلمپ و پروانه کار فرد متخلف ابطال خواهد شد.

 بار سنگین فقر

باید آنها را در مدرسه و یا فضاهای شاد ببینیم نه آنکه در گوشه خیابان و در کنار بساط تکدی گری والدین. باید سرگرمی شان کتاب و اسباب بازی های رنگارنگ باشد نه ترازو به دست به این ور و آن ور بروند و یا آنکه فال و آدامس و گل بفروشند. مسلما کودکان کار آرزوهایی دارند که دوست دارند به آنها دست یابند. اما چگونه؟ به نظر می آید جامعه هم نسبت به معضل کودکان کار بی تفاوت شده است. گویا کار کودکان  برای مردم و شهروندان عادی شده است. آنها هم کودک هستند با این تفاوت که در خانواده ای نابسامان و فقیر زندگی می کنند. با این تفاوت که از رفتن  به مدرسه و یادگیری سواد محرومند، با این تفاوت که رویاهای کودکانه شان در هیاهوی شلوغ شهر گم می شود.

حمایت کنیم یا نه؟!

مشخص است که دولت و نهادهای متولی نمی توانند  به تنهایی به ساماندهی کودکان کار و یا  برطرف کردن معضل کودک کار بپردازند. کودکان کار به حمایتی بیش از این نیاز دارند. چهره های سرشناس جامعه، سمن ها، نهادهای مردمی و خیریه ها، بخش های خصوصی و افراد توانمند جامعه هر یک  باید به این موضوع ورود کنند. کمپین حمایت از کودکان کار در هر شهر و دیار باید برپا شود و همه عضو شوند نه صرفا یک عضو خنثی. بلکه عضو فعال و دلسوز. امید است با فرهنگ سازی درست در این زمینه باری از دوش کودکان کار برداشته  شود.

شیوا صفری