این روزها حرکت شتابان آسیب‌های اجتماعی علاوه بر جلوه نمایی در سطح جامعه، مدارس را نیز تهدید می‌کند آسیب‌های اجتماعی، معضلی است که شاخ و برگ‌های بسیاری دارد و هر کسی مطابق نظر خود، آن را در ذهن تجسم می‌کند. اعتیاد، بزهکاری، روابط غیر اخلاقی و نامشروع و… بارزترین نشانه‌های بروز آسیب‌های اجتماعی در افراد می‌باشد.

خبر صبح؛ آناهیتا رحیمی- از جمله گروه‌های آسیب پذیر که بیشتر در چنگال آسیب‌های اجتماعی گرفتار می‌شوند، دانش آموزان  هستند که به دلیل اقتضای سنی، شرایط روحی و روانی در برابر این مخاطرات اجتماعی آسیب پذیرتر هستند بدین  گونه که نوجوانان و جوانان، در برخورد با مسائل مختلف اجتماعی و ناهنجاری‌های جامعه دچار نوعی تلاطم و سرگردانی می‌شوند. یکی از عواملی که دانش‌آموزان را بیشتر در معرض چنین آسیب‌هایی قرار می‌دهد، نداشتن تجربه کافی و جهل آنان نسبت به پرتگاه‌هایی است که در مسیر زندگی با آن مواجه می‌شوند و در این میان کسانی هستند که در کمین نشسته و به انتظار طعمه‌‌ای برای نقشه‌های شوم و شیطانی خود هستند.

آسیب‌های اجتماعی، معلول عوامل مختلفی همچون عوامل فردی، محیطی و اجتماعی می‌باشد که عواملی نظیر طلاق، فقر، فرهنگ، رسانه‌ها، ابتلا به این آسیب‌ها را بیشتر دامن می‌زند. نباید تنها انگشت اتهام را سوی عوامل گفته شده گرفت در این میان نیز گسترش فضاهای مجازی و ماهواره‌ها کم بی تقصیر نیستند که چشم و گوش نوجوانان را باز کرده و در دنیایی پوچ که آخر و عاقبتی جز سرنوشت شوم ندارد وارد می‌سازند.

در این میان آنچه که می‌تواند به این آسیب‌ها پایان داده و نوجوانان ما را در محیطی کاملاً سالم و به دور از هرگونه خطرات احتمالی که منتظر آنهاست  نجات بخشد در درجه نخست، خانواده و در مراحل بعدی محیط سالم مدرسه و دقت هر چه بیشتر اولیای مدارس و ایجاد پیوندهای عاطفی و روابط دوستانه معلمان با دانش آموزان را می‌توان برشمرد.

 بی نظمی و ناهنجاری های اجتماعی

روزنا اصغر نژاد، روانشناس بالینی در گفت و گو با خبرنگار ما، آسیب‌های اجتماعی یا کج روی های اجتماعی را در کل، به معنای بی نظمی ها، ناهنجاری‌های اجتماعی مثل طلاق، اعتیاد، خودکشی، بیکاری و…  دانست و خاطر نشان ساخت: در اصل به معنای تمام مواردی است که مانع آرامش، زندگی و ریشه در اجتماع بی نظم و ناهنجار را داشته باشد، گفته می‌شود. مهم ترین آسیب اجتماعی که از طرف جامعه پیگیری می‌گردد اعتیاد است که تنها خود اعتیاد را شامل نمی‌شود بلکه اعتیاد در کنار خود طلاق، بیکاری ، بی پولی، عدم تعادل روانی و…  را در پی دارد.

وی ادامه داد: اگر بخواهیم اعتیاد را به عنوان یک آسیب اجتماعی توضیح دهیم چند نوع اعتیاد را می‌توانیم مورد بحث قرار دهیم. اعتیاد به محرک‌ها مثل شیشه کریستال و ال اس دی، مسکن‌ها مثل تریاک ، آرامبخش‌ها مثل الکل.

آگاهی بخشیدن خانواده‌ها و نشان دادن آسیب‌های بعد مصرف در رسانه‌ها

اصغرنژاد در رابطه با نقش خانواده‌ها و جامعه در خصوص پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی تصریح کرد: خانواده می‌تواند با آگاهی دادن به نوجوانان و یادآوری عواقب مصرف و صحبت در مورد خطرات آسیبهای بعد مصرف ،نوجوانان خود را در جهت عدم مصرف هدایت کنند. جامعه نیز می‌تواند با استفاده از رسانه ها و نشان دادن آسیب‌های پس از دامن گیری به مواد باعث کاهش آسیب شود و البته خانواده ها با ارزش گذاشتن به نوجوانان خود و خوب گوش دادن به صحبت‌هایشان و همراه خوب بودن که نوجوان بتواند به جای دوری از خانواده به حالت دوست، مشکلات خود را با خانواده مطرح کند.

وسیع و پیچیده بودن آسیب اجتماعی وندالیسم

وی یکی دیگر از آسیبهای اجتماعی را وندالیسم دانست که واژه جدیدی نیست و سابقه آن به خیلی گذشته ها برمی‌گردد و خاطر نشان ساخت: از لحاظ لغوی به معنای آسیب رساندن و تخریب عمومی اموال فردی، خانواده و اجتماع را گویند که مبحث پیچیده و وسیعی است و اگر بخواهیم اشاره ای بکنیم، از لحاظ فردی، مباحثی مثل جنسیت، عزت نفس، حس محرومیت و از لحاظ مشکلات خانوادگی و محیط اجتماعی نامناسب سبب تخریب گری ارادی و عمومی می‌شود که می‌تواند تخریب فضای عمومی حتی تخریب مکانهای عمومی و… شود.

 وی اذعان داشت: در اصل به علت ناکامی ،خشم، تنفر ، ضعف ساختار فرهنگی و اجتماعی است که خساراتی را وارد جامعه می کند و از آنجایی که رفتار وندالیسمی در هر سنی دیده شده اما در سن نوجوانی قابل اصلاح هست باید در این دوران هرچه بیشتر به رسیدگی به این موضوع بپردازیم. رفتارهای وندالیسمی نوجوانان مثل آسیب به معابر و نیمکت‌ها و… است که به نوعی تماما به آسیب وسایل، چه در مدرسه چه در اجتماع منجر می‌شود.

ارائه راهکارهای منطقی با در نظر گرفتن میزان درک نوجوان

اصغر نژاد در پایان افزود: در این مبحث، هم خانواده هم جامعه و هم روانشناسان می‌توانند با شناسایی مشکلات روحی نوجوانان و یاد دادن حل مسأله به آنها مانع این اعمال شوند. مشاوره می‌تواند در نقش والدین در بیرون از خانه به عنوان دوست خوب با ارائه‌ی راهکارهای منطقی، البته با در نظر داشتن میزان درک نوجوان خدمت رسانی کند. نوجوان از لحاظ روحی در شرایطی است که نه بزرگ است و نه کودک و نیاز به حمایت دارد ولی نه به صورتی که کودک فرض شوند بلکه دوست دارند آنها را به عنوان افراد بزرگسال قبول کنیم. مشاور مدرسه با در نظر گرفتن این فاکتورها باید عمل مشاوره را انجام دهد.

بزه ، خلاف ارزش و هنجارهای جامعه

امان اله قرایی مقدم، جامعه شناس مطرح کشور نیز در گفت و گو با خبرنگار روزنامه طرح نو، با تأکید بر نظریه‌ی هربرت اسپنسر، مبنی بر اینکه جامعه همانند پیکر انسان می‌باشد، خاطر نشان ساخت: از نظر جامعه شناسی، بزه یعنی خلاف ارزش و هنجارهای موجود، به طور مثال، روابط نادرست، اعتیاد، سیگار که نوعی بزه است و جامعه آن را نمی‌پذیرد زیرا خلاف ارزش و هنجارهای جامعه است. هر عملی که از نظر جامعه شناسی بزه و خلاف ارزش و هنجارهای اجتماعی باشد آسیب محسوب شده و از نظر حقوقی جرم محسوب می‌شود.

به وقوع پیوستن جرم و بز همکاری از طریق یادگیری

وی ادامه داد: در این گونه موارد، خانواده نقش بی نظیری را دارا می‌باشد فردی که در یک خانواده‌ی درستی تربیت یافته احتمال جرم کمتری دارد اما همه چیز به اینجا ختم نمی‌شود زمانی که وارد جامعه می‌شود گروه اول، دوستان و هم سن و سالان هستند که بسیار خطرناک می‌باشند. هم چنین از نظر جامعه شناسی شهری، شهر و دیار و منطقه‌ای که در آن زندگی می‌کنند نیز تأثیر گذار می‌باشد بدین گونه که جامعه شناسان مکتب شیکاگو، اظهار نظر کرده‌اند که جرم یا بزهکاری از طریق یادگیری حاصل می‌شود.

این جامعه شناس، عواملی از جمله بیکاری، پر نشدن و غنی نشدن اوقات فراغت را در مسئله بروز آسیب‌های اجتماعی مهم دانست و تصریح کرد: رسانه‌ها نقش بارزی در این زمینه دارند هنگامی که رسانه‌ها برنامه‌های جاذب برای جوانان به نمایش نمی‌گذارند جوانان به سمت ماهواره ترغیب می‌شوند این در حالی است که ماهواره‌ها، روابطی به جز روابط آزاد و نامشروع را به نمایش نمی‌گذارند هم چنین با پخش فیلم و سریال‌ها، انواع آسیب‌های دیگر را نیز موجب می‌گردند.

تام بودن آسیب‌های اجتماعی

قرایی مقدم، با تأکید بر تام بودن آسیب‌های اجتماعی مبنی بر اینکه تنها یک علت نداشته بلکه از علل متعددی سرچشمه می‌گیرد، افزود: زمانی که مادیات، اصل قرار می‌گیرد آسیب‌های اجتماعی  نیز شکل می‌گیرد. جرم یک پدیده‌ی اجتماعی است که از خانواده شروع شده و دولت، مسئولان و جامعه را نیز درگیر می‌سازد و روز به روز با اصل قرار گرفتن مادیات، انواع آسیب‌های اجتماعی افزایش پیدا می‌کند.

وی در پایان اذعان داشت: با توجه به اینکه دانش آموزان نیز عضوی از خانواده هستند رسانه‌ها در دخالت بر گسترش روابط نامشروع، مد، آرایش، سبک زندگی، نقش ایفا می‌کنند اما در این میان نیز در خانواده‌هایی که روابط معنوی بر آن حاکم است کمتر خلافی صورت می‌گیرد در این راستا باید خانواده ها را سالم ساخت و بیکاری را رفع کرد و هم چنین کنترل و نظارت را در مدارس بالا برد.