اهداف وقتى از شفافیت برخوردار می‌شوند که فرصت پیش‌آمده یا امکانات فراهم‌شده به‌خوبى شناخته و ارزش‌گذارى گردد. وقتى انسان، ارزش فرصتى را بداند یا اهمیت نعمتى را درک کند، قدر آن را بهتر می‌داند و بیشتر از آن بهره‌برداری می‌کند.

خبر صبح؛ سحر خرام – درمورد اهمیت و ارزش ماه رمضان همین بس که «شب قدر» در آن قرار دارد و ارزش این شب از هزار ماه بهتر است. اگر بخواهیم به‌صورت یک فرمول ریاضى، ارزش ماه رمضان را به‌صورت کمى بیان و با وقت‌هاى دیگر مقایسه کنیم، باید بگوییم: نسبت هر لحظه از ماه مبارک رمضان با لحظات دیگر، مساوى با یک به ده، به توان سه است.

یکى از اهداف ماه مبارک رمضان، این است که از این فرصت سرنوشت‌ساز بیشترین بهره را ببریم. اگر بخواهیم به این هدف دست یابیم، باید براى لحظه‌لحظۀ آن حساب باز کنیم، حتى براى ساعاتى که درحال خواب یا استراحت هستیم؛ مثلا از انجام ورزش‌هاى سنگین در طول ماه رمضان خودداری کنید و در این ماه سعى کنید بیشتر ورزش‌هاى سبک و آرام(مانند پیاده‌روى یا نرمش) انجام دهید. مواد مغذى به‌ویژه غذاهاى قندى و پروتئین‌دار را در رژیم غذایى خود بیشتر استفاده کنید؛ مانند خرما و لبنیات. از پرخورى هنگام افطار و سحر جداً پرهیز کنید؛ چون علاوه‌بر اینکه چرخۀ خواب شما را به‌هم خواهد زد، از سایر برنامه‌هاى عبادى و درسى نیز بهرۀ کافى را نخواهید برد. سعى کنید دائم‌الوضو باشید و حتى قبل از خواب وضو بگیرید و به بستر خواب بروید؛ چون در این ماه، خواب نیز عبادت است و نفس کشیدن ، تسبیح به‌حساب می‌آید. رسول اکرم(ص) می‌فرمایند: «درهای آسمان در شب اول رمضان گشوده می‌شود و تا آخرین شب ماه مبارک رمضان باز می‌ماند.»

برای بهره‌برداری از ماه مبارک رمضان، هر کسی باید متناسب با موقعیت شغلی و وضعیت جسمانی و روانی خودش، برنامه‌ریزی کند. مثلا یکی که دانشجوست، مهم‏‌ترین تکلیفش درس خواندن است. از نظر سنی هم جوان است و از لحاظ جسمانی و روانی نیز از سلامت نسبی برخوردار، پس چه باید کرد تا هم به درس و کارمان برسیم، هم دربرابر این ٣٠روز بی‌توجه نباشیم؟

خواب، خیلی مهم است

در ماه مبارک رمضان به‌دلیل جابه‌‏جایی اوقات غذا و تغییرات دیگر تاحدودی چرخۀ خواب و استراحت نیز تغییر می‏‌کند. توصیۀ ما به شما این است که سعی کنید میزان خواب خود را خیلی تغییر ندهید و وقت آن را نیز به‌هم نزنید، فقط با کمی تغییر، برنامۀ خواب و استراحت خود را مثل قبل ادامه دهید؛ مثلا اگر هنگام سحر حدود یک ساعت (برای سحری خوردن و خواندن نماز شب و نماز صبح) بیدار می‌‏مانید، این مقدار از خواب را سعی کنید در روز جبران کنید؛ مثلا بعد از نماز ظهروعصر با توجه به اینکه ناهار از برنامۀ روزانه حذف شده است، همان وقت را به استراحت و خواب اختصاص دهید تا هم خواب شما جبران شود و هم بعدازظهر و مقداری از شب را بتوانید بیدار بمانید و از وقت‏‌تان استفادۀ بهتری بکنید. اگر بیداری سحر را با خواب مناسب جبران نکنید، خیلی زود خسته می‌شوید و قید برنامه‌ریزی‌هایی را که برای مسائل عبادی‌تان کرده بودید، می‌زنید. پس نه افراط کنید، نه تفریط.

قرآن بخوانید اما….

ماه مبارک رمضان بهار قرآن است و خواندن هر آیه در آن، معادل یک‌بار ختم قرآن است. دربارۀ این مسئله، چند نکتۀ خیلی مهم وجود دارد که حتماً باید به آن‌ها توجه کنید:

اولین مسئله، دوام است. پیامبر اسلام(ص) فرمودند: «عبادتِ کم ولی بادوام، بهتر است از عبادت مفصل ولی مقطعی». این یک اصل در دین اسلام است. تودۀ مردم در ماه مبارک یک حال معنوی پیدا می‌کنند؛ خصوصاً در قرآن خواندن. جلسات زیادی در سطح شهر تلاوت قرآن را شروع می‌کنند و هر روز یک جزء از قرآن را می‌خوانند. خیلی‌ها هم به‌صورت انفرادی قرآن را تلاوت می‌کنند اما به‌محض اینکه سپیدۀ عید فطر سرمی‌زند، انگار نه خانی آمده و نه خانی رفته. قرآن‌ها روی طاقچه خاک می‌گیرد تا سال بعد. چرا؟ چون ما به فکر آینده نیستیم. به این فکر نمی‌کنیم حالا که فرصتی فراهم شده و همه ٣٠روز خودمان را در یک شرایط معنوی می‌بینیم، برنامه‌ریزی کنیم تا این روال در طول سال هم ادامه داشته باشد.
حتماً برای قرآن خواندن زمان‌بندی کنید. یک جزء از قرآن ، ٢٠صفحه است که اگر با ترتیل معمولی بخوانید، تقریباً هر صفحه‌ دو دقیقه زمان می‌برد، پس به‌راحتی می‌توانید این زمانِ تقریباً چهل‌وپنج‌دقیقه‌ای را به سه تا یک ربع تقسیم کنید و آن را در طول روز بخوانید که خسته نشوید. ضمناً تلویزیون در طول روز چندین‌بار از شبکه‌های مختلف، برنامۀ جزءخوانی دارد. اگر خانه‌دار هستید، می‌توانید جوری برنامه‌ریزی کنید که در روز چند نوبت با شبکه‌های مختلف چند صفحه را بخوانید؛ مثلا پنج صفحۀ اول را با جزءخوانی شبکۀ یک در ساعت ٧صبح، پنج صفحۀ دوم را با جزءخوانی شبکۀ دو در ساعت ١١ظهر و…

متأسفانه خیلی‌ها حتی بعد از گذشت ۴٠سال از عمرشان، هنوز یک‌بار هم قرآن را ختم نکرده‌اند. اگر تصمیم دارید امسال برای اولین‌بار قرآن را ختم کنید، حتماً یک کاغذ و قلم کنار دست‌تان بگذارید. قرآن یک کتاب جامع است که دربارۀ همه‌چیز در آن سخن گفته شده و ممکن است خیلی از مسائل، شما را شگفت‌زده کند، پس هرجایی که سؤال برایتان ایجاد شد، یادداشت کنید و بعد برای رسیدن به جواب تحقیق کنید. گاهی بعضی سؤال‌ها با یک جستجوی ساده در اینترنت حل می‌شود. گاهی هم باید رودررو با یک عالم دینی صحبت کرد ولی گاهی مسئله پیچیده‌تر از این حرف‌هاست و باید حتماً کتاب بخوانید و دربارۀ جواب آن وقت بگذارید و تحقیق کنید.

جشنوارۀ فیلم‌های تکراری

یادم هست چند سال پیش با یکی از دوستانم قرار گذاشتیم در پارک ائل گلی افطار کنیم. روی صندلی نشسته بودم و منتظر دوستم بودم. روی میز کناری من چند خانم مسن نشسته بودند و با هم صحبت می‌کردند. یکی‌شان می‌گفت من شب‌ها از لحظۀ افطار تا سحر جلوی تلویزیون می‌نشینم و همۀ فیلم‌ها را نگاه می‌کنم. این‌قدر از حرفش تعجب کردم که هنوز بعد از چند سال از خاطرم نرفته است.

تقریباً نزدیک به ١۵سال از آغاز جشنوارۀ فیلم‌های تلویزیونی در ماه رمضان می‌گذرد. آن سال‌های اول با فیلم‌های جذابی روبه‌رو بودیم که حقیقتاً ندیدنشان خیلی سخت بود اما حالا سال‌هاست که دیگر از آن فیلم‌های خیابان‌خلوت‌کن خبری نیست. به‌قول پدربزرگم، حیف برق که آدم بخواهد تلویزیون را برای دیدن این‌ها روشن کند. نمی‌گویم همۀ ٢۴ساعت را پای قرآن باشید و از سر سجاده بلند نشوید اما حداقل همۀ وقت‌تان را هم جلوی تلویزیون نگذرانید.

یک قول کوچک

هر کسی برای خودش در این ٣٠روز برنامه‌ای دارد. خیلی‌ها وقت بیشتری دارند و می‌توانند بیشتر قرآن بخوانند، مفاتیح را نگاه کنند، پای منبر بنشینند و خلاصه همه‌جوره استفاده کنند. خیلی‌ها هم مثل پرستاران، دکترها، مأموران انتظامی، آتش‌نشان‌ها و… سرشان شلوغ است و واقعاً نمی‌رسند اعمال عبادی خاصی انجام دهند. اما همۀ ما آدم‌ها با هر میزان وقتی که داشته باشیم، بالاخره نمازمان را می‌خوانیم، پس بیاییم به خودمان یک قول کوچک بدهیم که در این روزهای باقی مانده از ماه مبارک سعی کنیم همۀ نمازهایمان را اول وقت بخوانیم. کاش همه بتوانند بعد از رمضان هم این عادت خوب را حفظ کنند و دیگر نماز صبح‌هایشان قضا نشود! در حدیث داریم عزرائیل هر پنج نوبت نماز به زمین می‌آید تا ببیند چه کسی به نماز اول وقتش مقید است؛ خصوصاً نماز صبح که ببیند چه کسی از خواب خودش برای ملاقات با پروردگارش می‌زند تا در زمان جان گرفتن، به او آسان بگیرد. همۀ علمای بزرگ ما از صدر اسلام تا امروز گفته‌اند آدم تا نمازش درست نشود، به هیچ جایی نخواهد رسید. اگر خروجی این ماه رمضان فقط‌وفقط همین یک نماز اول وقت باشد، مطمئن باشید خیلی برد کرده‌اید. اگر هم می‌توانید در این روزها نمازهایتان را به‌جماعت و در مسجد بخوانید که آن پیر فرمود: «مساجد سنگرند، سنگرها را حفظ کنید.»


برنامه‌ریزی مطالعه در ایام ماه مبارک

مطالعه در ماه رمضان، نیازمند آن است که برای آمادگی بیشتر تغییراتی را در برنامۀ خود لحاظ کنند؛ خصوصاً اینکه در این چند سال اخیر، کنکور بسیار به ماه رمضان نزدیک شده است. برای مطالعه در ایام هفته و با توجه به ماه رمضان، پیشنهاد می‌‌شود:

۱ـ ساعات قبل از افطار: ساعات قبل از افطار در روزهایی که در دانشگاه یا کلاس‌ درس حضور دارید، بازدهی مطالعه تا حد زیادی کاهش می‌یابد که همین امر موجب می‌شود بیشتر داوطلبان، این ایام را از دست داده و کمتر مطالعه کنند.
پیشنهادی که برای این مشکل وجود دارد، این است که شما حدود۵/۱ تا ۲ساعت از زمان قبل از افطار را برای مطالعۀ دروس عمومی غیرمحاسباتی و پیچیده اختصاص دهید؛ با اختصاص این زمان هم از اوقات کم‌بازدۀ قبل از افطار به نحو مطلوب‌تری بهره برده‌اید و هم مطالعۀ دروس عمومی(مثل زبان) شما محدود به ساعات قبل از افطار می‌شود و می‌توانید به‌نحو مطلوب از ساعات پس از افطار برای مطالعۀ دروس اختصاصی بهره‌برداری کنید.

۲ـ ساعات مطالعۀ دروس اختصاصی: با توجه به مطالب بیان‌شده به‌نظر می‌رسد ساعات پس از افطار، زمان مناسبی برای مطالعۀ دروس اختصاصی باشد. پیشنهادی که برای مطالعۀ این دروس وجود دارد، آن است که در ساعات اولیۀ پس از افطار و به‌منظور رسیدن به یک تمرکز مطلوب، مطالعه را با حل تست در یک درس اختصاصی به مدت ۶۰دقیقه آغاز کنید تا در این فرصت زمانی ۴۵ تا ۶۰دقیقه‌ای تا حدی به شرایط مطلوب دست یابید. پس از آن، زمان‌های مطالعۀ خود را با ۷۵دقیقه مطالعه و ۱۵دقیقه استراحت تنظیم کنید.

٣ـ مطالعه در ساعات شب/ مطالعه پس از سحر: ایام ماه رمضان، فرصت مناسبی است که شما یکی از ساعات مطالعه را که در ادامه ذکر می‌شود، در برنامۀ درسی خود بگنجانید؛ یا شب‌ها تاحدود ۲ تا ۳شب به مطالعه بپردازید و بعد تا وقت رفتن به مدرسه، استراحت کنید یا تاحدود ساعت ١١:٣٠شب مطالعه کنید و حدود ۲ تا ۳ساعت پس از سحر را نیز به مطالعه اختصاص دهید.