خبر صبح/ پری اصغری مقدم: بعد از شوک ارزی سال گذشته که دلار را تا مرز ۲۰ هزار تومان رساند و بعد از مدتی فروکش کرده و شاهد کاهش دلار تا مرز ۱۱ هزار تومان شدیم، شوک دوم بازار دلار از اواخر سال گذشته باعث افزایش چند هزار تومانی شد. این شوک قیمتی که تا همین چند روز قبل هم ادامه داشت با تشکیل بازار متشکل ارزی، که زمزمه های تشکیل آن از مدت ها قبل وجود داشت، دوباره فروکش کرد و قیمت دلار از ۱۵۵۰۰ تومان چند روز قبل به ۱۳۰۰۰ تومان رسید. و البته به باور کارشناسان ارزی اگر اثر مسائل سیاسی کنترل شود، قطعا قیمت ارز باز هم پائین تر خواهد آمد. در این خصوص با دکتر پرویز احمدوند استاد اقتصاد گفتگویی کوتاه داشتیم.

بازار متشکل معاملات ارزی چگونه کار می کند؟

سوال ابتدایی ما از دکتر احمدوند درباره نحوه کارکرد بازار متشکل ارزی بود، که وی گفت:  این بازار که با اهداف از پیش تعیین شده دولت ها از جمله کوتاه کردن دست دلالان بازار ارز و همچنین شفافیت معاملات راه اندازی می شود، در اکثر کشورهای در حال توسعه به طور موفق راه اندازی و اجرایی شده است. مدل کلی بازار به نحوی طراحی شده است که در فاز اول، معاملات نقدی ارز (اسکناس) راه اندازی و سایر روش های معاملات ارزی در مراحل بعد گسترش می یابد. بازار کارگزار محور بوده و عملیات مدیریت بازار توسط تشکلی خود انتظام انجام شده و بر اساس دستور العمل های مصوب بانک مرکزی فعالیت می کند. ضمناً سیستم سفارشات و معاملات مبتنی بر سفارش خواهد بود.

این استاد دانشگاه افزود: یکی از مهم‌ترین اهداف راه ‌اندازی بازار متشکل ارزی تبدیل شدن آن به مرجعی برای کشف نرخ و نرخ‌گذاری است به گونه ای که  بانک مرکزی مرجع تعیین نرخ ارز در کشور شود. بدین صورت که اولین معامله‌ ای که هر روز صبح در بازار متشکل ارزی انجام می ‌شود، نرخ ارز را تعیین کند. به این ترتیب نرخ ارز براساس عرضه و تقاضا تعیین و امکان مداخله در نرخ‌ گذاری از جانب کشورهایی نظیر امارات و عراق  وجود نخواهد داشت.

احمدوند تاکید کرد: این بازار قرار است در گام نخست، مبادلات ارزی میان صرافی‌ ها را پشتیبانی کند، به نحوی که براساس آن صرافی‌ های بزرگ که عمدتا نقش عرضه‌کننده ارز را در اختیار دارند، با اعلام قیمت ‌های خود یک موقعیت خرید را در این بازار متشکل خواهند داشت و از سوی دیگر، متقاضیان که عمدتا صرافی ‌های کوچک ‌تر هستند، براساس این قیمت‌ ها موقعیت خرید می‌گیرند. در این بازار صرافی‌ های مجوزدار حضور دارند که باید مدارک لازم درخصوص حضور در این بازار را ارائه کنند. یکی از پیش ‌نیازهای حضور در این بازار ارائه یک حساب ارزی و حساب ریالی به بانک مرکزی و اعطای مجوز برای برداشت از این حساب ‌ها به منظور انجام معاملات ارزی است. این بازار یک بازیگر بزرگ یعنی بانک مرکزی نیز دارد که بر حسب وظایف سیاست ‌گذاری خود می ‌تواند موقعیت خرید و فروش بگیرد. نرخ‌گذاری در این بازار به این صورت انجام می شود که سیستم، پیشنهادهای عرضه از سوی فروشندگان را از پایین‌ترین قیمت به بالاترین و پیشنهادهای خرید را از بالاترین قیمت به پایین‌ترین می چیند سپس مظنه ها توسط سیستم به یکدیگر مرتبط و با اولین معامله، قیمت  ابتدای  روز کشف خواهد شد. این روند معاملاتی دقیقا مشابه سایر معاملات بورسی انجام خواهد شد.

بازار متشکل ارزی مفید بود

پرویز احمدوند در مورد دلیل فاصله نرخ ارز در سامانه نیما با بازار آزاد هم گفت: همانطور که مشاهده می‌شود متغیر اصلی و تاثیرگذار بر روی نرخ ارز و سایر شاخص‌های اقتصادی مباحث سیاست خارجی و بحث تحریم است و در این شرایط دولت و به ویژه بانک مرکزی ابزارهای لازم برای کنترل، مدیریت و تسلط به بازار را ندارند.

وی افزود: وقتی مجادلات لفظی در روابط ایران و آمریکا افزایش می‌یابد اختیار از دست دولت و بانک مرکزی خارج می‌شود. البته بانک مرکزی در شرایط فروکش کردن تنش‌ها با ابزارهای محدود خود می‌تواند تا حدودی بازار را کنترل کند اما با ناآرامی دوباره فضا، این ابزارها کارکرد خود را از دست می‌دهند.

این استاد اقتصاد دانشگاه اقدامات بانک مرکزی در مورد صدور بخشنامه جدید در مورد بازگشت ارز صادراتی به کشور را مثبت ارزیابی کرد و افزود: به باور بنده این سیاست‌ها مناسب است و می‌تواند موجب کاهش نرخ ارز در بازار شود اما تاثیرگذاری آن بیشتر منوط به روابط سیاسی ایران با سایر کشورها است.

 احمدوند در مورد تاثیر بازار متشکل ارزی بر محدود کردن معاملات در بازار غیررسمی گفت: این بازار می‌تواند خرید و فروش ارز در بازار غیررسمی را محدود کند اما نمی‌تواند به طور کامل آن را حذف کند چون عوامل بسیاری وجود دارد که خریدوفروش ارز در این بازار ادامه داشته باشد.