خبر صبح/ سحر خرام: شاید در برخورد با برخی کودکان دیده باشید که برای ایجاد ارتباطات اجتماعی با مشکلاتی مواجه هستند. در این صورت بهتر است کمی با احتیاط رفتار کنید و یا از والدین آنها سوال کنید؛ چرا که ممکن است آن کودک یکی از هزاران کودک ایرانی باشد که مبتلا به بیماری اوتیسم باشد. نوعی بیماری که متاسفانه بر اساس هشدار سازمان بهزیستی کشور اعداد قابل توجهی را در کشور به خود اختصاص داده است. حتی می گویند که آمار آنها در ایران بالاتر از میانگین جهانی است.

اوتیسم چیست؟

آسپرگر یا اختلال اوتیسم نوعی اختلال است که مغز افراد مبتلا اغلب به دلایل ژنتیکی به شکل متفاوتی کار می کند. این اختلال مادرزادی است و در اوایل دوران کودکی متوجه آن می شوند. این پدیده در پسران اغلب بیشتر از دختران دیده می شود، اما از سوی دیگر تشخیص  این پدیده در دختران به مراتب مشکل تراست و اغلب بسیار دیرتر در دختران مشاهده می گردد.
یک کودک اوتیسمی که حساسیت بالایی دارد، ممکن است در مواجهه با صداها، تماس، بوها یا دیدن مناظری که برای دیگران عادی است، دچار مشکلاتی جدی یا در برخی موارد دردناک شود. کودکان مبتلابه اوتیسم ممکن است حرکات بدنی تکراری و تقلیدی مانند تاب خوردن، قدم زدن یا دست زدن را انجام دهند و نسبت به مردم واکنش‌های غیرمعمول داشته باشند یا به اشیا وابستگی شدید پیدا کنند و در مقابل تغییرات در روال عادی زندگی مقاومت نشان دهند یا رفتارهای پرخاشگرانه داشته باشند و به خودشان آسیب برسانند. گاهی اوقات ممکن است اصلاً متوجه افراد، اشیا یا فعالیت‌های اطراف خود نشوند. برخی از این کودکان ممکن است دچار تشنج‌های شدید شوند؛ در برخی موارد این تشنج‌ها در دوران بلوغ رخ می‌دهد.
برخی افراد مبتلابه اوتیسم تاحدودی دچار اختلالات شناختی هستند. برخلاف اغلب اختلالات شناختی معمول که با تأخیر در تمامی زمینه‌های رشد شناخته می‌شود، اوتیسمی‌ها گاهی مهارت‌های مختلفی دارند. این افراد شاید در برقراری ارتباط با سایرین مشکل داشته باشند، اما در زمینه‌های دیگری مانند طراحی، نواختن موسیقی، حل کردن مسائل ریاضی یا حفظ برخی مطالب مهارت بسیار بالایی دارند و در آزمون‌های هوش غیرکلامی دارای هوش متوسط یا حتی بالایی هستند.

۷۰۰هزار اوتیسمی در ایران

هنوز تعداد دقیقی از بیماران مبتلا به اوتیسم در دست نیست اما بر اساس آمار چیزی حدود ۷۰۰ هزار نفر از طیف خفیف تا شدید اوتیسم را در کشور داریم. بر اساس اطلاعات، در سال های ۹۱ تا۹۳ برنامه پایلوت غربالگری اوتیسم در پنج استان کشور انجام داده شد و آمار به دست آمده دقیقا با آمار جهانی یعنی یک درصد جمعیت  برابری می کرد.

تشخیص اوتیسم قبل از دو سالگی که در پیشگیری این بیماری اهمیت زیادی دارد شناخت به موقع آن است. کمی غفلت از بیماران اوتیسم مساوی است با معلولیت همیشگی. کودکی که  به سن مدرسه رسیده و دچار اوتیسم است  به راحتی نمی تواند رابطه ی دوستانه برقرار کند یا  با کودکان هم سن و سالش بازی کند. حتی از نظر اجتماعی خیلی ناتوان است. آن ها مانند کودکان ناتوانند و حرکاتشان هماهنگی ندارد.


شناسایی ۵۰۰ کودک اوتیسم در آذربایجان شرقی

آخرین آمار مبتلایان به اوتیسم در استان را مدیر کل بهزیستی آذربایجان شرقی ۵۰۰ کودک اعلام کرده است. محسن ارشدزاده که این آمار را در تیر ماه ۹۷ اعلام کرده بود همچنین گفت که ۳۰۰ نفر از کودکان اوتیسم در پنج مرکز فعال استان به صورت مستمر از خدمات درمانی استفاده می کنند. که چهار مرکز نگهداری از کودکان اوتیسم در تبریز و یک مورد در شهرستان عجب شیر فعال هست.

وی با بیان این‌که طی سالهای گذشته سازمان بهزیستی کشور طرح غربالگری را به صورت الکترونیکی در سایت بهزیستی راه‌اندازی کرده است، بیان کرد: در این سایت بیماری اوتیسم و علائم آن برای مردم معرفی شده و خانواده‌ها می‌توانند با پاسخگویی به ۱۰ سوال طراحی شده در پایان نتیجه غربالگری را مشاهده کنند.

ارشدزاده ادامه داد: کودکان بعد از غربالگری به مراکز مراجعه می‌کنند تا توسط کارشناسان مورد غربالگری مجدد قرار بگیرند و در صورت تشخیص اوتیسم کودک، پکیج آموزشی برای خانواده‌ها ارائه می‌شود تا بعد از معرفی به بهزیستی پرونده تشکیل داده و جهت استفاده از خدمات تخصصی به مراکز زیر نظر بهزیستی معرفی می‌شوند.

نخستین مرکز جامع اوتیسم کشور در تبریز

در زمان وزارت قاضی زاده هاشمی بود که نخستین مرکز جامع اوتیسم کشور در تبریز به بهره برداری رسید. دکتر حسین جباری، رئیس مرکز درمانی آموزشی اسدآبادی تبریز، در مراسم افتتاح این مرکز گفت: این مرکز با توجه به اختلالات، عوارض، مشکلات و هزینه های زیاد بیماری اوتیسم برای مبتلایان به آن و خانواده ها و جامعه و برآوردها مبنی بر وجود حدود هفت هزار کودک زیر هشت سال مبتلا به اوتیسم در آذربایجان شرقی که از این تعداد متاسفانه تنها حدود ۵۰۰ نفر شناسایی شده اند، ایجاد شده است.

حسین جباری برخورداری از واحدهای روانپزشکی کودک و نوجوان، روانپزشکی کودکان استثنایی، متخصصان کاردرمان، گفتار درمان، فیزیوتراپ و روانشناسان عمومی به صورت جامع را از مهمترین ویژگی های مرکز اوتیسم بیمارستان اسدآبادی برشمرد.

اما مشکل کجاست؟

همه مشکلات در حوزه ی مبتلایان به اوتیسم را می‌توان اینطور خلاصه کرد: بی اطلاعی والدین از بیماری، نا آشنایی جامعه با اوتیسم و شیوه برخورد با مبتلایان و البته کمبود امکانات و حمایت ها. آشنایی پدر و مادر‌ها با این بیماری و الزام به جدی گرفتن طرح‌های شناسایی حتما مهم‌ترین گام است. کم نیستند خانواده‌هایی که با تأخیر چند ساله متوجه این مشکل می‌شوند و درمان در این شرایط پیچیده‌تر است. اینکه با یک کودک اوتیستیک چگونه باید زندگی کرد نیز مهارتی است که باید خانواده و اطرافیان این افراد یاد بگیرند. البته نگهداری این کودکان گاهی تقریباً غیرممکن است.

سخنگوی معاون امور توانبخشی بهزیستی در این خصوص می‌گوید: برخی خانواده‌ها از نگهداری فرزندانشان عاجز شده‌اند. اکنون علاوه بر تقاضای نگهداری از آنها در مراکز روزانه، با تقاضا برای مراکز شبانه‌روزی نگهداری از مبتلایان به اوتیسم روبه‌رو شده‌ایم که بی‌سابقه است. تعدادی از این خانواده‌ها با نگهداری کودک‌شان در منزل مشکلی ندارند، آنچه آنها را مجبور به انتخاب مراکز شبانه روزی کرده، رفتار اطرافیان و جامعه است. خیلی‌ها کودکان مبتلا را عقب‌مانده ذهنی می‌دانند، درحالی‌که عقب ماندگی ذهنی مادرزادی است اما این افراد چون با محیط تعامل برقرار نمی‌کنند، ممکن است به آن دچار شوند. بعضی از این کودکان بعد از آموزش دیدن به مدرسه عادی رفته و درس خوانده‌اند. کمبود امکانات و حمایت‌ها نیز همچنان مشکل اصلی این افراد است. چندی پیش رئیس بیمارستان توانبخشی نورافشار هزینه درمان یک کودک مبتلا را ۱۰۰میلیون تومان اعلام کرده بود، درحالی‌که بیمه‌ها‌ همه داروهای این افراد را پوشش نمی‌دهند.

سخن آخر

با وجود همه اطلاع رسانی ها هنوز بسیاری از خانواده ها پذیرش بیماری اوتیسم  برایشان سخت است و با کتمان و انکار بیماری فرصت درمان و آموزش را از دست می دهند. این کودکان هر چه تنهاتر شوند بیماری شان تشدید می شود و متخصصان بر این باورند که اوتیسم مثل هیولایی است که به بی قراری فردی خود دامن می زند و رفتارهای ترحم آمیز و تنبیهی برای این افراد هر دو مخرب و نابودگر است. کودکان اوتیسمی نیازمند دست های حمایتگری هستند که آنها را دریابند، آنها را بشناسند ولی به آنها برچسب نزنند و این امر مستلزم اطلاع رسانی و تبلیغات وسیع در این زمینه است.