خبر صبح/ پری اصغری مقدم:  در قرن حاضر بیش از نیمی از مردم جهان در شهرها ساکن اند و هر روزه بر حجم شهرنشینی بالاخص در کشورهای در حال توسعه، و از جمله در کشورهای اسلامی افزوده می شود.

 ایران هم سابقه ای دیرین در تاریخ شهرنشینی دارد. سابقه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در ایران مربوط به سال‌های ۱۳۳۵، ۱۳۴۵، ۱۳۵۵، ۱۳۶۵، ۱۳۷۵، ۱۳۸۵ ، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵ می‌شود. بنابراین نخستین آمار رسمی از تعداد جمعیت شهری مربوط به سال ۱۳۳۵ می‌شود. داده‌های سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن نشان می‌دهد، در نیم‌قرن اخیر روند شهرنشینی در ایران سیر صعودی داشته است. در سال ۱۳۹۰ جمعیت شهری ایران از مرز دوسوم کل جمعیت کشور فراتر رفت. و انتظار می‌رود روند شهرنشینی در ایران همچنان به سیر صعودی خود ادامه داده و در سال ۱۴۳۰ به حدود ۸۵ ‌درصد برسد.

کلانشهر تبریز هم بر اساس آخرین سرشماری صورت گرفته نزدیک به دو میلیون نفر جمعیت دارد. شهری زیبا، با پتانسیل های منحصربفرد طبیعی، اما با انبوهی از مشکلات ریز و درشت که قطعاً برای حل و رفع آنها باید سیاست های شهرداری به سوی برنامه ریزی های علمی پیش برود. اما این برنامه ریزی بر اساس آن چه که متخصصان حوزه شهرسازی می گویند باید برای خود شهر باشد نه برای شهرداری. در این خصوص به سراغ علی چشمی، استاد دانشگاه رفتیم. از ایشان درباره ی شهر تبریز و لزوم برنامه ریزی برای پیشرفت آن پرسیدیم. این استاد دانشگاه ترجیح دادند تا به جای صحبت درباره یک مصداق، به نام تبریز، به صورت کلی از لزوم برنامه ریزی های برای اداره ی بهتر شهرها بگویند.

برنامه‌ریزی شهری باید جایگاه مدیریت شهری را تحکیم بخشد

هر سازمانی چه دولتی و چه خصوصی برای انجام بهتر وظایف خود نیازمند برنامه‌ریزی یک‌ساله، میان‌مدت و بلندمدت است. این مهم در همه شهرهای پیشرفته جهان رخ می‌دهد، به‌گونه‌ای که برای نمونه در شهرهای امریکا برنامه‌های بلندمدت در افق ٢٠٣٠ تنظیم‌ شده است که شهرها در این افق چگونه باید باشند و بر اساس همین برنامه اقدامات شهرها مدیریت می‌شود. باید توجه داشت که برنامه‌ریزی شهری نه‌تنها باید بتواند ابعاد درون سازمان شهرداری‌ها را مشخص کند بلکه باید بتواند جایگاه مدیریت شهری را در کل اقتصاد و کل جامعه تحکیم بخشد تا نقش شهرداری‌ها به بهترین نحو انجام شود و در داخل نهادها و دستگاه‌های اجرایی کشور نیز این نقش تحقق یابد.

برنامه‌ برای شهر تنظیم شود

اما نکته‌ای که در برنامه‌ریزی شهری اهمیت دارد این است که برنامه‌ برای شهر تنظیم شود یا برنامه‌ برای شهرداری که به نظر من باید برای برنامه شهر تنظیم شود و سایر نهادها نیز بر اساس آن عمل کنند. البته این مهم نیازمند مدیریت واحد شهری و تعامل دستگاه‌های مختلف با شهرداری است که قطعا می‌تواند سبب رشد و پیشرفت شهرها و دوری از موازی‌کاری‌ها شود.

برنامه ریزی برای رضایت بلندمدت عموم باشد

نکته دیگر در برنامه‌ریزی شهری این است که باید به‌نوعی برنامه‌ریزی شود که هدف اصلی رضایت عموم شهروندان در بلندمدت باشد و در واقع اقداماتی برنامه‌ریزی شود که رضایت عمومی بلندمدت و نه رضایت عمومی کوتاه‌مدت را در پی داشته باشد. اینجا این موضوع مطرح می‌شود که برنامه باید کدام مشکلات اساسی شهروندان را پوشش دهد که این موضوع به هدف اصلی یعنی همان رفاه عمومی شهروندان برمی‌گردد و این برنامه باید مسائلی را که با آن مشکل‌ داریم، همانند آلودگی هوا، ازدحام در شهرهای بزرگ، حمل‌ونقل و ترافیک شهری و بحث نشاط و شادابی اهالی شهر را حل کند تا در نهایت سبب رضایت عمومی ‌شود.

توجه به شهر هوشمند در برنامه ریزی ها

از طرفی باید به موضوع شهر هوشمند در برنامه‌ریزی‌های شهری توجه ویژه شود و در برنامه‌های مدیریت شهری علاوه بر توجه به موضوعاتی همچون ترافیک و آلودگی هوا باید به شهر هوشمند نیز توجه شود تا در یک برنامه‌ریزی میان‌مدت و یا بلندمدت بتوانیم سبب رضایت عمومی شهروندان شویم و از بسیاری از رفت‌وآمدهای شهری جلوگیری کنیم که این خود نیز در کاهش ترافیک و آلودگی هوا نقشی مهم ایفا خواهد کرد.

برنامه ای منطبق بر شاخص‌های کمیت‌پذیر

 نکته مهم دیگر اینکه باید برنامه‌های شهرداری‌ها منطبق بر شاخص‌های کمیت‌پذیر باشد و بتوان آن را با اعداد سنجید. این شاخص‌ها هم راهنمای مسئولان شهری و هم عموم شهروندان در اجرای برنامه و پوشش دادن به خواسته‌هاست و می‌توان میزان پیشرفت برنامه را در سال‌های مختلف برنامه سنجید و برای ادامه آن برنامه داشت. در پایان باید گفت برنامه‌ای خوب است که هم کیفیت خدمات عمومی شهرداری را بالا ببرد و هم اینکه پروژه‌ها و اقدامات بزرگ در آن برنامه عملیاتی شود.