خبر صبح/ سحر خرام: «سه حرفی، به معنی آتش؟» اگر پدر بزرگ و مادربزرگی در اطراف خود داشته باشید، حتما شما هم از این صحنه ها دیده اید که آنها جدول به دست در حال پرس و جوی کلمه ای از اطرافیان خود هستند؛ همه ی ما از جمله همین پدربزرگ ها و مادربزرگ ها کما‌بیش درباره ی راه‌های تقویت مغز و حافظه چیزهایی می‌دانیم؛ از حل کردن جدول گرفته تا خوردن عدس و کندر و باقی روش‌های خوراکی یا غیرخوراکی که می‌توانند بسیار مؤثر باشند. اما احتمالا خبر نداریم که برخی عادات در زندگی روزانه هستند که می‌توانند عصب‌های باارزش مغز را تخریب و تمام تلاش‌هایمان را برای حفظ بهره ی هوشی مناسب نقش بر آب کنند.

 برای فهم بیشتر موضوع سراغ دکتر محرم صمدزاده، متخصص مغز و اعصاب رفتیم و از وی درباره ی راه های مقابله با زوال “آی کیو” پرسیدیم. دکتر صمدزاده در ابتدای گفتگو تاکید داشتند که برای محافظت از مغز، انجام کارهایی چون تغذیه مناسب مانند خوردن مواد غذایی دارای امگا ۳ و… همچنین به چالش کشیدن مغز با حل جدول و خواندن کتاب و… لازم است اما ناکافی! چون در مقابل باید برخی از کارها را که برای مغز مضرّ هستند را هم انجام ندهیم؛ از جمله دوری کردن از استرس های زندگی، نداشتن اضافه وزن، نکشیدن سیگار و… در ادامه ماحصل گفتگوی خبر صبح با دکتر صمدزاده تقدیم می شود:

استرس دشمن مغز

صمدزاده استرس را بزرگ ترین دشمن بدن از جمله مغز دانست و گفت: «در حالی‌ که از آثار زیان‌بار استرس آگاهیم، تقریباً همیشه گرفتارش می‌شویم. انواع و اقسام مشکلات مالی، نگرانی‌های شغلی و کاری، و حفظ ظاهر زندگی اجتماعی و خانوادگی عوامل استرس‌زایی هستند که باعث تولید هورمون‌های استرس می‌شوند و مغز نیز از این آسیب‌ها در امان نیست.»

وی افزود: «استرس و فشارهای روحی باعث افزایش میزان هورمونی به نام کورتیزول می شود. این هورمون را هورمون استرس می نامند. میزان بالای کورتیزول روی لب فرونتال مغز تاثیر منفی می گذارد. و باید بدانیم که این منطقه از مغز مسئول تصمیم گیری، افکار خلاقانه، حل مسئله، حافظه و غیره است.

 اضافه‌وزن و چاقی

مراکز کنترل بیماری آمریکا (CDC) تایید کرده است که چاقی خطر بیماری ها و شرایط تهدیدکننده زندگی از جمله دیابت، فشار خون بالا و سکته مغزی را برای انسان افزایش می دهد. اما آیا وزن اضافه بدن بر مغز نیز تاثیرگذار است؟ صمدزاده در این مورد معتقد است: «چاقی و داشتن اضافه وزن هم به هزار و یک دلیل، یکی از پیچیده‌ترین معضلات پزشکی عصر امروز به‌ شمار می‌رود. چاقی در میان‌سالی عملکرد شناختی مغز را کاهش می‌دهد و در نتیجه خطر ابتلا به زوال عقل افزایش می‌یابد.»

 انجام چند کار هم‌زمان

این متخصص مغز و اعصاب در ادامه انجام همزمان چندین کار را هم یکی از عوامل آسیب به مغز دانست و گفت: «در صورتی‌ که سعی کنید بیش از ظرفیت و توانایی مغز به‌ طور هم‌زمان برای پرداختن به موضوعات متعدد از آن بهره ببرید، درست مثل زمانی که پنجره‌های متعددی را در ویندوز کامپیوتر باز می‌کنید و سیستم پردازش کامپیوتر اصطلاحاً هنگ می‌کند، مغز شما هم متوقف خواهد شد. این کار را ترک کنید.»

دود سیگار

بسیاری از ما سیگار نمی کشیم اما این کار خوب به تنهایی برای کحافظت از مغز و سلول های خاکستری ان کافی نیست. همچنان که دکتر صمدزاده هم می گوید: «اگر سیگاری نیستید اما اطرافتان پر از جماعت سیگاری است، بهتر است هرچه زودتر فکری برای این موضوع بکنید. قرار گرفتن در معرض دود سیگار دیگران، مغز را در معرض آسیب مواد سمی قرار می‌دهد.»

سفرهای هوایی مداوم

و در نهایت از منظر این استاد دانشگاه سفرهای مداوم، آن هم با هواپیما، یکی دیگر از عوامل استرس و آسیب به مغز است: «سفرهای متعدد هوایی، علاوه‌بر مشکلات خواب و تغذیه و بر هم زدن تنظیم هورمون‌های بدن که همگی حافظه و فرایند یادگیری را تحت تأثیر قرار می‌دهند، به‌عنوان یک عامل مهم تولید استرس‌، می‌تواند به بدن و مغز انسان آسیب‌های جبران‌ناپذیری وارد کند.»