خبر صبح/ گروه جامعه:  وارد سوسنگرد که می شوی یادمان شهدای آذربایجان و مدافعان این شهر تو را یاد روزهای اول دفاع مقدس می‌اندازد. جایی که از صدها کیلومتر آن طرف تر جوانانی با زبان و لهجه های متفاوت از مردمان فارس زبان و عرب زبان این شهر، برای امداد و کمک به هم وطنان سوسنگردی خود عازم منطقه شده بودند. بی شک رزمندگان آذربایجانی نقش مهم و اساسی در عملیات های منطقه دشت آزادگان در دفاع مقدس داشته‌اند و جنگ نابرابر و شجاعانه در برابر متجاوزین در روزهای آغازین جنگ و تلاش در جهت حفظ سوسنگرد و عدم تسخیر این شهر توسط نیروهای عراق از توفیقات و موفقیت های رزمندگان آذربایجانی به فرماندهی سردار شهید علی تجلایی بود.

اما نبرد سوسنگرد تنها یک بخش از تلاش مردم یک منطقه از ایران برای حمایت از منطقه دیگر کشور است. در آزادسازی خرمشهر و البته در بیش از ۲۰ عملیات مختلف در هشت سال دفاع مقدس و تقدیم بیش از ۲۰ هزار شهید والامقام برای انقلاب اسلامی ایران هم نباید نقش سرداران آذربایجانی را کم انگاشت. نقشی که محدود به چهار دهه از عمر با برکت انقلاب اسلامی نبوده و می توان از لابه لای تاریخ هزاران ساله اش نمونه های مشابه دیگری را دید و به نظاره نشست؛ از مقابله با تهاجمات و تجاوزات روس ها و عثمانی ها گرفته تا نقش آنها در مشروطه و مقابله با استبداد داخلی و استعمار خارجی!

بی شک محمد حسین شهریار سخن سرای نامدار ایران و فرزند برومند آذربایجان که سراسر نشان از میهن دوستی و دلبستگی به تاریخ و تمدن و فرهنگ این سرزمین دارد یکی از دلسوزترین و وفادارترین افراد معاصر نسبت به آذربایجان عزیز بوده است. مرحوم شهریار مختصری از همین دلاوری های آذربایجان را به زیبایی و ظرافت به نظم کشیده است:

اختلاف لهجه ملیت نزاید بهرکس

ملّتی با یک زبان کمتر به یاد آرد زمان

گر بدین منطق تو را گفتند ایرانی نه ای

صبح را خواندند شام و آسمان را ریسمان  

بی کس است ایران به حرف ناکسان از ره مرو

جان به قربان تو ای جانانه آذربایجان

این همان تبریز کاندر دوره های انقلاب

پیشتاز جنگ بود و پهلوان داستان

این همان تبریز کز جانبازی و مردانگی

در ره عشق وطن صد ره فزون داد امتحان

با خطی برجسته در تاریخ ایران نقش بست

همّت والای سردار میهن ستارخان

این همان تبریز کامثال خیابانی در او

جان بر افشاندند برشمع وطن پروانه سان

این همان تبریز کز خون جوانانش هنوز

لاله گون بینی همی رود ارس دشت مغان

 

دفاع مقدس و نقش آن در تحکیم وحدت ملی

وقتی آتش جنگ علیه ایران در سال ۱۳۵۹ شعله ور شد، هیچ تحلیل گر و سیاستمداری فکرش را هم نمی کرد که با مقاومت و دفاع سرسختانه سپاه ایران متشکل از انسان هایی با زبان‌ها و لهجه های مختلف زیر یک پرچم روبرو شوند. انگار آنها قبل از طراحی این حمله به ایران، تاریخ این سرزمین را به خوبی مطالعه نکرده بودند که این اشتباه تاریخی را انجام داده و حمله ای را آغاز کردند که برای آنها پایانی خوش به همراه نداشت. این جنگ تحمیلی اما با همه مشکلات و مصائب اقتصادی، روانی و اجتماعی برای کشور، باعث شد تا شکل خاصی از روابط اجتماعی آن هم بعد از یک دگرگونی و تحول عظیم در پی انقلاب اسلامی، شکل بگیرد. این شکل خاص از روابط اجتماعی و هنجارها و ارزش‌های ناشی از آن، سرمایه اجتماعی برای ایران در حال جنگ و حتی بعد از جنگ محسوب می شد. در زمان جنگ به دلیل موقعیت بحرانی و بسترهای اجتماعی و فرهنگی و مذهبی جامعه ایران، با نفی گرایش های فردگرایانه و ترویج روحیه جمع گرایی، مراودات اجتماعی دستخوش تغییر شد. این شکل خاص از روابط اجتماعی باعث افزایش انسجام ملی و فرهنگی، کاهش قوم مداری و تضادها و شکاف های مذهبی شد و تک تک افراد جامعه را در یک صف واحد در برابر متجاوزان قرار داد.