خبر صبح/ فرزانه اسدزاده: بازی های محلی کودکانه خود را که مرور کنیم چیزی جز انرژی، شور و نشاط سراغمان نخواهد آمد. اما در بازی های بچه های امروزی به واسطه ی یک سری از محدودیت‌های خواسته و ناخواسته شور و نشاط گذشته دیگر رنگ باخته است. کودکان هم ناخودآگاه با شرایط موجود کنار آمده و رشد می کنند. مشغول شدن روزانه چندین ساعت با گوشی های تلفن و رایانه ها که اغلب والدین برای سرگرم شدنشان آنها را تهیه می کنند، از کودکان امروزی یکسری بچه های مصنوعی و تعریف شده ساخته است. آنها به آسانی به مسائل مختلف عادت می‌کنند ولی به سختی این عادت نادرست از سر آن‌ها می‌افتد و اینجاست که ندای وظیفه ی والدین در مسائل تربیتی حکم می کند تا بیشتر حواسشان را جمع کنند.

همانطور که در روایت مختلفی دینی هم به تربیت صحیح فرزندانمان سفارش شده است شخصیت کودک مانند سنگی است که تربیت روی آن حکاکی می شود. بسیاری از ما به راحتی محصولات غیر‌خانگی (‌غربی) را با هر محتوایی در اختیار آن‌ها می‌گذاریم، محصولاتی که گاه توسط دست‌فروشان دوره‌گرد تهیه می‌شود و گاه در کمپانی‌های بزرگ و با نام‌های فریبنده اما با برنامه‌ای مدون و مخرب برای فرزند من و شما فرآوری می‌شود و جالب اینجاست که ما هزینه می‌کنیم، آن‌ها را خریداری کرده و به خانه می‌آوریم و روح نقش‌پذیر کودکمان را به آن می‌سپاریم. غافل از اینکه برای آنکه در کار تربیت فرزندمان موفق شویم، باید برنامه‌ریزی داشته باشیم. برای رسیدن به این مقصود باید بدانیم که چه بازی‌ها و محتواهای ذهنی را از طریق بازی‌های رایانه‌ای در اختیار او قرار می‌دهیم و ابزارها و وسایل بازی که به راحتی در اتاق فرزند ما پیدا می‌شود دارای چه فواید و محسناتی است؟ اگر خود را در رسته ی والدین دلسوز قرار دهیم با چند راهکار ساده می توانیم بهترین ها را برای کودکانمان فراهم آوریم برای مثال چه خوب می‌شود والدین هنگام خرید به پشت جلد لوح‌های فشرده بازی و رده‌بندی سنی آن‌ها توجه کنند این عمل به ظاهر ساده می تواند ما را در انتخاب صحیح محصولات بازی کودکانمان یاری دهد. در ادامه به تفصیل به بررسی آسیب ها و راهکارهای بازی های رایانه ای می پردازیم:

مغایرت توانایی با بازی ها

بررسی نکردن بازی مناسب با سن کودک مورد نظر سبب ناامیدی و کاهش اعتماد به نفس وی می شود. ممکن است پدر و مادرها نوعی از بازی‌های فکری را که فکر می‌کنند می‌تواند بازی خوبی برای فرزندشان باشد، انتخاب کنند؛ در‌حالی‌که این بازی مناسب افراد ١٢‌سال به بالاست و آن را برای بچه هفت ساله خود می‌خرند و نتیجه‌ای که این بازی برای فرزندشان دارد، ناکامی است. زیرا کودک در فضایی قرار می‌گیرد و تلاش می‌کند که به حل مسئله بپردازد که محیط آن برای سن او طراحی نشده است، در اینجا نه تنها این کودک پاداشی نمی‌گیرد؛ بلکه به نوعی حس ناامیدی در حل مسائل در او شکل گرفته و در اعتماد به نفس وی نیز بی‌تاثیر نخواهد بود.

از طرفی دیگر با توجه به وجود صحنه‌های غیر‌اخلاقی، خشن، دلهره‌آور و‌ از این قبیل، در بسیاری از بازی‌ها و همچنین نگرانی‌های فرهنگی، تربیتی و اجتماعی خانواده‌ها و مسئولان فرهنگی کشورهای مختلف، کشورها را به تدوین نظام‌ ویژه‌ای برای رده‌بندی بازی‌های رایانه‌ای وادار کرده است. با تدوین این نظام و داشتن کنترل‌‍‌های لازم در خانواده‌ها، می‌توان از صدمات جبران‌ناپذیری که گروه سنی اصلی مخاطب این‌گونه بازی‌ها یعنی کودکان و نوجوانان را تهدید می‌کنند، جلوگیری به عمل آورد.

درگیری ذهن و افت تحصیلی

تصور بیشتر خانواده‌ها این است که در بازی‌های رایانه‌ای فرد مداخله فکری مداوم در بازی دارد اما این مداخله فکری نیست؛ بلکه این بازی‌ها سلول‌های مغزی را گول می‌زنند و از نظر حرکتی نیز فقط چند انگشت کودک را حرکت می‌دهند. هرچه در این مسیر حرکت می‌کنیم و بازی‌ها را گسترش می‌دهیم، انسان‌هایی را تحویل جامعه خواهیم داد که سرخورده، افسرده، غیر‌متحرک و غیر‌سازنده هستند و خوداتکایی آن‌ها بسیار کم خواهد بود و ابتکار عمل نخواهند داشت. در‌حالی‌که برای جامعه، نیاز به انسان‌هایی خلاق، مبتکر و متفکر داریم.

و طبیعتاً هر چیزی که ذهن دانش‌آموز را به صورت کاملا غلط درگیر  و از مسیر آموزش منحرف کند، یکی از عوامل افت تحصیلی است. با ویژگی‌هایی که برای بازی‌های رایانه‌ای امروزه دارند، اغلب آن‌ها از عوامل مؤثر در افت تحصیلی محسوب می‌شوند؛ چرا‌که وقت زیادی از دانش‌‌آموز را می‌گیرد و فکر و ذهن او را درگیر مسائل غیرآموزشی می‌کند. والدین و معلمان باید برنامه‌ریزی درستی در راستای استفاده کودکان و نوجوانان از بازی‌های رایانه‌ای داشته باشند.

ترویج خشونت

اغلب بازی های موجود چیزی به غیر از بزن و بکش راحت نیست. ممکن است برخی روان‌شناسان بگویند: گاهی اوقات افراد در بازی‌های خشن به ابراز و ارضای خشمی می‌پردازند که در محیط بیرون توانایی و امکان بروز آن را ندارند. اما طبق آخرین تحقیقات مشاهده خشونت در فیلم و بازی به ضرر بچه‌هاست. بهتر است با انتخاب بازی مناسب با جنس و سن فرزندمان و اطلاع از محتوای بازی از بروز و رشد رفتار ناشایست در فرزندانمان جلوگیری کنیم. نتایج تحقیقات مارک گریفینس (١٩٩٧) نشان داد در میان بازی‌های رایانه‌ای خشن از هر پنج بازی که برای کودکان شش سال و بالاتر مناسب تشخیص داده شده است، در سه بازی به ازای کشتن یا صدمه‌زدن به کاراکتر رایانه‌ای امتیاز کسب می‌شود.

مخرب‌ترین بازی‌های تصویری، بازی‌هایی هستند که تصاویر آن‌ها به طور مکرر بر صفحه ظاهر می‌شوند و کودک باید به تمام تصاویری که از برابر چشم وی می‌گذرند، شلیک کند، لذا توصیه می‌شود از این‌گونه بازی‌ها کمتر در دسترس کودک قرار گیرد. در این بازی‌ها خشونت بسیار شدید، نمایش خونریزی، کشتار، بدلحنی و… به نمایش درمی‌آید.

ورود کمتر از سه سال ممنوع

هر رفتاری بین انسان ها برای خود قوانین مشخص دارد. بازی های موجود رایانه ای به هیچ عنوان برای کودکانه کمتر از سه سال توصیه نمی شود. بسیاری از متخصصان معتقدند که بهتر است کودکان کمتر از سه سال اصلا با کامپیوتر و بازی‌های ویدئویی آشنا نشوند و تا آنجا که ممکن است با اسباب‌بازی‌های قابل لمس و واقعی مثل لگو و خانه‌سازی و‌… سرگرم شوند. به عبارت دیگر اسباب‌بازی‌های انتزاعی برای این سن مناسب نیست‌. اما اگر کودک کمتر از پنج سال شما قبلا به این بازی‌ها دسترسی پیدا کرده و این امر به عنوان عادتی برای او در آمده است‌، باید هم‌اکنون به فکر شروع قانون و تعیین حدود برای به‌کارگیری این بازی‌ها باشید.

بیشتر متخصصان رشد کودک پیشنهاد می‌کنند که مجموع زمان استفاده از صفحه نمایشگر- که شامل صفحه تلویزیون‌، تماشای فیلم ویدئو و کارتون‌، جستجو در اینترنت (‌برای کودکان بزرگ‌تر‌) و بازی‌های ویدیوئی می‌شود- باید بین یک ساعت تا حداکثر دو ساعت در روز تعیین شود. اگر کودک شما ۴۵‌دقیقه در روز بازی کامپیوتری دارد و بعد یک برنامه تلویزیونی می‌بیند و مدتی را هم مشغول فعالیت فیزیکی و جست‌و‌خیز است‌، عملا جای نگرانی نیست ولی اگر ساعت‌ها جلوی کامپیوتر باشد و به دسته بازی بچسبد‌، یعنی بیش از حد مشغول بازی کامپیوتری است. بهترین کار برای شما این است که تا فرصت باقی است و کودک هنوز اولین تجربه‌ها را در به کارگیری این وسیله درک می‌کند، به او کمک کنید تا قوانین استفاده سالم و بی‌ضرر از آن را بیاموزد‌. والدین زمان بیشتری را در کنار فرزندان خودشان بگذرانند. هر قدر صمیمیت و ارتباط صحیح بین فرزندان وخانواده بیشتر باشد، زمینه استفاده از چنین بازی‌هایی کمتر فراهم می‌شود.  اگر بتوانیم این قوانین را جا انداخته و رعایت کنیم گامی مهم در سلامت جسم و روان کودکمان برداشته ایم.