خبر صبح/ شیوا صفری: آذربایجان با ۵ اثر ثبت جهانی شده، بی‌شک یکی از تاریخی‌ترین مناطق ایران است که استفاده از این ظرفیت می‌تواند این منطقه را یکی از گردشگرپذیرترین مناطق ایران و حتی جهان کند. پتانسیل گردشگری آذربایجان را نباید تنها به اماکن تاریخی آن محدود کرد، این سرزمین دارای جاذبه‌های طبیعی بسیاری نیز هست که برخی از آنها مانند دریاچه ارومیه در کل دنیا کم‌نظیر و برخی مانند کندوان بی‌نظیر هستند. در این میان نقش صنایع دستی به عنوان حلقه مغفول صنعت گردشگری در آذربایجان باید پیش از پیش مورد توجه قرار گیرد؛ چون سوغات فرهنگی به عنوان ره‌آورد یک سفر خوب می‌تواند به عنوان مهمترین بخش یک سفر به‌یادماندنی، مدت‌ها در ذهن گردشگر باقی بماند.

تعریف کاربردهای جدید برای صنایع دستی

با توجه به ورود صدها هزار گردشگر داخلی و خارجی به آذربایجان، علی‌الخصوص کلان‌شهر تبریز، تعریف کاربردهای جدید برای صنایع دستی و معرفی آن‌ها به عنوان سوغات می‌تواند راه خوبی برای ترویج این «هنرصنعت» باشد. در این راستا، با توجه به جایگاه فرهنگی صنایع دستی و سنتی، کاربردهای نوین و جدید هنرهایی مانند؛ قالی‌بافی، نقره کاری، منبت ،مسگری، نمدمالی، رنگرزی و … می‌تواند موجب استقبال گردشگران از این صنایع شود. همچنین نقش‌آفرینی هنرمندان در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌تواند به عنوان دیگر دستاورد معرفی صنایع دستی به مثابه سوغات جدید آذربایجان مورد توجه قرار گیرد. صنایع دستی در کنار همه کاربردهایی که دارد می‌تواند به عنوان سوغات، پیام‌رسان ابعاد فرهنگی و خصوصا فرهنگ‌ سنتی آذربایجان در سفر برای گردشگران داخلی و خارجی باشد زیرا بخشی از سفر و گردشگری همراه با هدیه و سوغات است که نه‌تنها تأثیر اقتصادی درخور توجهی در بر دارد بلکه صنایع دستی را به پیام‌رسان فرهنگی تبدیل می‌کند.

توجه درست به اقتصاد گردشگری

 بخشی از موفقیت‌های اقتصادی در شهرهایی نظیر تبریز نیز با توجه درست و دقیق به اقتصاد گردشگری و اقتصاد سفر محقق می‌شود. از این‌ رو، خلاقیت و کاربردی کردن محصولات صنایع دستی از ضروریات و نیازهایی است که باید با برنامه‌ریزی هدفمند انجام شود. همچنین باید با هدفمند کردن محصولات صنایع دستی و در نظر گرفتن نیاز مصرف‌کنندگان در نوع کاربری محصولات این بخش، به رشد و پرورش هنرمندان، حمایت از آنان، جلب توجه گردشگران و کشف بازارهای جدید در این عرصه اقدام کرد. زندگی مدرن و فاصله گرفتن از زندگی‌های سنتی و تغییر نیازها موجب شده است اغلب محصولات صنایع دستی و هنرهای سنتی کارایی خود را از دست بدهند و با گذر زمان و مرگ هنرمندان و استادان این رشته‌ها، محصولاتی از این دست دیگر تولید نشود. تغییر کاربری صنایع دستی می‌تواند راه مؤثر برای جلوگیری از فراموشی و حتی احیای رشته‌های منسوخ‌شده یا در معرض فراموشی
باشد.

فعالیت بیش از ۳۰۰ هزار هنرمند در منطقه آذربایجان

به جرات می‌توان گفت که بیش از ۳۰۰ هزار هنرمند در رشته‌های مختلف هنرهای سنتی و صنایع دستی در چهار استان آذربایجان فعال هستند. این تعداد جمعیت قابل توجهی است که به هیچ عنوان قابل مقایسه با استان ها و مناطق دیگر کشور نیست. به عنوان نمونه در استان خراسان رضوی و بر اساس آماری که سازمان میراث فرهنگی این استان پرجمعیت ذکر کرده است، تنها ۲۵ هزار نفر شاغل در حوزه صنایع دستی و هنرهای سنتی هستند؛ در حالی که آذربایجان شرقی به تنهایی ۲۰۰ هزار هنرمند در حوزه قالی‌بافی دارد.

حمایت از هنرمندان در رشته‌های مختلف موجب حمایت و صیانت از هنرهای دستی می‌شود. توجه به وضع معیشتی و بیمه آنها می‌تواند عامل مهمی برای دلگرمی آنها و در نتیجه افزایش خلاقیت این قشر فرهیخته جامعه شود. برگزاری نمایشگاه‌های سوغات در مناسبت‌های مختلف سال به ویژه فصل تابستان که اوج مسافرت‌های گردشگران به آذربایجان است، می‌تواند سوغات اصیل منطقه را جایگزین سوغات‌های وارداتی کند. هنرمندان بسیاری هستند که در گوشه منازل خود به تهیه محصولات هنری اصیل می‌پردازند و هیچ ادعایی در این زمینه ندارند که باید با شناسایی و جذب آنان، برای حفاظت و صیانت از هنر آنان کوشید.

صنایع دستی، نقطه قوت در تحقق اقتصاد مقاومتی

صنایع دستی با دارا بودن ویژگی‌هایی مانند برخورداری از بار فرهنگی، تأمین حدود ٩٠ درصد مواد اولیه آن‌ها از منابع داخلی، نقش دست در تولید آن، مکمل اقتصاد کشاورزی، برخورداری از ارزش افزوده و نیاز نداشتن به سرمایه‌گذاری زیاد، در مقایسه با سایر صنایع، از ویژگی‌های مطلوب برای رشد، توسعه و ایجاد اشتغال در هر منطقه برخوردارند و می‌توانند نویدبخش زندگی خوب برای هنرمندان، جاذبه‌ای منحصربه‌فرد برای گردشگران، و نقطه قوتی در تحقق اقتصاد مقاومتی باشند. تغییر کاربری و ایجاد خلاقیت در کاربردهای جدید برای صنایع دستی و هنرهای سنتی راهی اجتناب‌ناپذیر و مؤثر برای حفاظت از هنرهای قدیمی، و موجب زنده نگهداشتن هنرهای اصیل ایرانی و بومی در هر منطقه است.