خبر صبح/ فرزانه اسدزاده: در حالی که در روز جهانی موزه و میراث فرهنگی قرار گرفته ایم که درب های موزه ها و اماکن تاریخی و گردشگری بر روی بازدیدکنندگان آن بسته است. بی شک این دوران گذرا خواهد بود اما آنچه در این روز بیشتر محل مناقشه است میزان توجه به این اماکن و پاسداری آن برای آینده گان است. تاریخ، حافظه زنده جمع است و بی آن، بشر فاقد شناسنامه خواهد بود. این حافظه و شناسنامه، ابزار ویژه خود را دارد که به صورت دست افزارهای سنگی و فلزی تراشیده و نتراشیده، ساخته و ناساخته، تندیس ها و یادمان های کوچک و بزرگ، سنگ نوشته ها، مکتوبات و حتی روایات شفاهی و فرهنگ عامه جلوه می کند و بشر از دیرباز در گردآوری و نگاهداری آنها کوشیده است. اما انسان همواره با غفلت هایی دست و پنجه نرم می کند که برخی اوقات ختم می شود به از بین رفتن اثری که حرفها در دل خود داشته است…

ضعف قانون در برابر حفظ آثار تاریخی

چندی پیش خبر مبنی بر اعلام توقف عملیات عمرانی در محوطه خانه باباخان تبریز در حالی نوید بخش بود که تقریبا این اثر تاریخی رو به نابودی بود در این راستا کریم میمنت‌نژاد تاریخ‌پژوه و کارشناس میراث فرهنگی در گفت‌وگویی به علل و دلایل تخریب آثار باستانی در شهرها به خصوص تبریز اشاره کرد و اظهار داشت: موضوع تخریب آثار تاریخی تبریز به طور مکرر اتفاق افتاده است.

وی با اشاره به اصلی‌ترین عامل تخریب آثار تاریخی خاطرنشان کرد: مهمترین دلیل، ضعف قانون در برابر حفظ آثار تاریخی است، قانونی که اکنون مورد استفاده قرار می‌گیرد مربوط به دوره رضاخانی است و تاکنون هم بروزرسانی نشده است، در نص این قانون آمده:” آثاری که تا پایان دوره زندیه ساخته شدند نیازمند حفظ و نگهداری از طرف دولت است” در زمان فعلی سازمان‌های متولی از جمله میراث فرهنگی، ابنیه‌ای که مربوط به زمان قاجار است را به صورت فراقانونی ثبت کردند.

میمنت‌نژاد با اشاره به ثبت آثار تاریخی مربوط به قاجاریه یادآور شد: بیش از ۹۰ سال از ثبت برخی آثار گذشته است، در این مدت چند دوره تاریخی هم سپری شده است، حتی زمان پهلوی اول و دوم یک دوره قانونی محسوب می‌شود، بنابراین می‌طلبد که نمایندگان مجلس به موضوع ورود کرده و قانون را اصلاح کنند.

این پژوهشگر آثار تاریخی تصریح کرد: وقتی ابنیه تاریخی تحت مالکیت خصوصی قرار دارد، امکان ثبت و نگهداری آن فراهم نیست، چراکه مالک با مراجعه به دیوان عدالت اداری مانع از ثبت این آثار در زمره اماکن تاریخی می‌شود، نمونه این اتفاقات در چند سال اخیر در تبریز رخ داده است، از جمله خانه انصارین در محله شتربان تبریز که یکی از بنایای تاریخی مربوط به دوران قاجار بود به بهانه اینکه قدمت خانه کمتر از دوره زندیه است ابتدا از آثار تاریخی آذربایجان حذف و سپس تخریب شد.

ثبت آثار بدون پایش مستمر

وی با بیان اینکه برخی آثار حتی بعد از ثبت مورد بی توجهی قرار می‌گیرند گفت: بی مهری به ابنیه تاریخی بعد از ثبت کاملا اشتباه و غیربرنامه‌ریزی‌ شده است، چراکه بعد از ثبت یک اثر تاریخی باید پایش مستمر انجام شده و کارشناسان فنی مرتب پیگیری کنند. مالکین برخی از این بناها، علاقه‌مند به حفظ این آثار نیستند، در نتیجه بعضا به صورت عمدی آنها را تخریب می‌کنند. در این فرآیند عمدی، ۲ ماه به زیربنای ساختمان آب بسته و در نتیجه دیوارها سست شده و ساختمان به صورت خودکار نشست کرده و از بین می‌رود.

میمنت‌نژاد ادامه داد: حمام میرزانقی در منطقه عباسی اصطلاحا رفع خطر شده است، در پندار خودشان تخریب نکرده بلکه رفع خطر می‌کنند، شهرداری نسبت به نحوه نگهداری بنا به مالک اخطار داده و مالک ساختمان هم با بولدوزر به اصطلاح رفع خطر کرده است، همه این اقدامات نشان از عملکرد ضعیف و مبتدی سازمان میراث فرهنگی است که فقط به ثبت آثار توجه دارد و نگهداری بعد از ثبت برایشان بی معنی است.

وی اضافه کرد: خانه حاج باباخان هم از جمله موارد دیگری بود که در تبریز تخریب شد، حاج باباخان از افرادی بود که در اوائل قاجار به صورت خاندانی زندگی می‌کردند یعنی تمامی اهل و فامیل در یک محل زندگی می‌کردند، حتی محله آنان به گذر باباخان معروفیت دارد، از این گذر فقط یک سردر باقی مانده است، به مالک اجازه داده شده آن محل را به قطعات کوچک تقسیم بندی کند.

این کارشناس گفت: جالب اینجاست که فقط سردرب این گذر ثبت ملی شده است، مابقی این خانه بسیار قدیمی که شامل اندرونی و حیات‌های بیرونی که حتی چشمه داخل خانه پلاک ثبتی متفاوت دارد، از چشمان میراث فرهنگی دور مانده است و به راحتی شهرداری حکم به تخریب می‌دهد، حال سوال اینجاست که مگر ارزش یک بنای تاریخی به سردر آن است، مگر باباخان در سردر زندگی می‌کرده که فقط آن قسمت ثبت شده است؟

میمنت‌نژاد با بیان اینکه این ابنیه باید در حافظه تاریخی ثبت شود، عنوان داشت: مالک فعلی خانه باباخان از بازماندگان این خاندان است و اظهار امیدواری می‌کند، شهرداری و میراث فراهنگی تدابیری اخاذ کنند تا این اثر تاریخی حفظ و مصون بماند.

 بی شک میراث فرهنگی هر کشور از اساسی ترین ارکان تحکیم هویت، ایجاد خلاقیت و خودباوری ملی است. حفظ و پژوهش در زمینه‌های مختلف آن موجب روشن شدن ابهامات تاریخی، شناخت ارزش‌های حاصل از میراث طولانی جامعه و تسریع در شناخت ارزش‌های نهفته در میراث فرهنگی هر کشور می شود.