خبر صبح/ فرزانه اسدزاده: در این روزگار کرونایی همه چیز رنگ و بوی دیگر دارد. بیماری و مرگ در نزدیکی است. اما در این بین مرگی وجود دارد که متفاوت تر از سایر مرگ هاست. آنجا که محکوم به مرگ هستی ولی بندبند وجودت حیات بخش است مرگ معنای دیگری به خود می گیرد. وقتی صحبت از مرگ و زندگی همنوع باشد به هر آئین و مسلکی هم که باشیم نمی توان بی تفاوت بود. “اهدا عضو، اهدا زندگی” شاید برای آنها که درد این بلا را نچشیده اند تنها یک شعار باشد ولی برای درد کشیده ها سطر به سطر یک زندگی است. مرگ مغزی تنها مرگی است که در کنار تلخی، برای عده ای دیگر حیات بخش است. به شرطی که اهداء عضوی در میان باشد.

متاسفانه با وجود تبلیغات فراوانی و تاکیدات پزشکی که در چند سال اخیر در زمینه اهدای عضو صورت گرفته اما آن‌طور که باید این فرهنگ بین آذربایجانی​ها جا نیفتاده و اطرافیان و خانواده فرد مرگ مغزی شده تمایلی به اهدای عضو متوفای خود نشان نمی‌دهند. آمارهای اهدای عضو در استان آذربایجان شرقی بسیار پایین است، برخی از مسئولان نبود فرهنگ اهدای عضومیان آذربایجانی‌ها را علت آن می‌دانند و برخی نیز کمبود مرکز پیوند اعضا و رسیدگی نکردن بموقع به بیماران مرگ مغزی را عامل اصلی عنوان می‌کنند به هر دلیل این چنین می شود که روزانه ۱۰نفر به دلیل نبود عضو پیوندی جان خود را از دست داده و خانواده‌ای داغدار می‌شود.

اهدا عضو تنها در کمتر از ۲۰ درصد مرگ مغزی ها

خونریزی‌های مغزی، تصادفات، سکته مغزی، مسمومیت، خودکشی، دارزدگی و ضربه‌های مغزی از علت‌های مهم مرگ مغزی است. در مرگ مغزی، خون‌رسانی و همچنین اکسیژن‌رسانی به مغز متوقف می‌شود و این عضو از بدن کارکرد خود را از دست داده و دچار تخریب غیرقابل برگشت می‌شود؛ هرچند پس از این عارضه اعضای دیگر بدن، ازجمله قلب، کبد و کلیه‌ها به وسیله دستگاه‌های کمکی می‌توانند به فعالیت حیاتی خود ادامه دهند، اما این روند زیاد به طول نمی‌انجامد و اگر بیمار از این دستگاه‌ها جدا شود، زندگی مصنوعی او متوقف خواهد شد. اینجاست که پای نجات جان افراد نیازمند به عضو باز می شود. مرگی که قرار است در هر حالت اتفاق بیافتد می تواند در کنارش لبخندی و ایضا حیاتی را هدیه کند اما بنا به دلایل مختلف کمتر از ۲۰درصد این نوع مرگ به رضایت برای اهدا عضو ختم می شود.با این وجود آمار اهدای عضو در سه ماهه ابتدایی سال ۹۸ نشان می دهد که در مقایسه با مدت مشابه سال های گذشته، در این زمینه رشد ۴۰ درصدی را شاهد بوده ایم.

چه اعضا و بافت‌هایی قابل اهدا هستند؟

اما بد نیستم بدانیم اعضای قابل اهدا عبارتند از قلب، ریه‌ها، کبد، روده‌ها، لوزالمعده و کلیه‌ها. علاوه بر این اعضا، برخی از بافت‌های بدن نیز قابل پیوند هستند. به عنوان مثال با اهدای قرنیه می‌توان بینایی رابه فردی که دچار صدمه شدید به چشم شده باز گرداند. تاندون و غضروف باعث بازسازی اعضای آسیب دیده مربوطه می‌شوند. پیوند استخوان می‌تواند مانع قطع عضو در سرطان استخوان شود. دریچه قلب برای کودکان با بیماری مادرزادی دریچه‌ای و بزرگسالان با دریچه آسیب دیده به کار می‌رود. پیوند پوست نجات‌بخش بیماران با سوختگی شدید است. پیوند مغز استخوان تنها درمان ممکن در بعضی از سرطان های خون است. برخلاف عضو، بافت می‌تواند تا ۲۴ و یا حتی ۴۸ ساعت بعد از مرگ فرد اهدا شود و حتی می‌توان آن را برای مدت‌های طولانی ذخیره کرد. نکته ی جالب دیگر اینکه برخلاف تصور عموم افراد سالم و زنده و کسانی که به مرگ طبیعی فوت می کنند نیز می توانند اهدا عضو انجام دهند. بطور مثال کلیه یکی از معمول‌ترین اعضای اهدایی افراد زنده است، زیرا یک فرد سالم با یک کلیه هم قادر است به زندگی طبیعی خود ادامه دهد. قسمتی از کبد یا ریه و در موارد نادر قسمتی از روده کوچک نیز قابل اهداست. همچنین بعد از مرگ کامل به صورت طبیعی تا ۴۸ ساعت نسوجی مانند قرنیه، دریچه قلب، استخوان و تاندون قابل اهدا هستند.

کارت اهدا عضو سند رضایت

با وجود آمارهای تاسف بار در خصوص عدم رضایت خانواده متوفی برای اهدا عضو به نظر می رسد یکی از راهکارهای اولیه برای جلب رضایت اهدای عضو از خانواده مرگ مغزی را داشتن کارت اهدای عضو است. اگر در خصوص داشتن کارت اهدای عضو فرهنگ‌سازی شود و تعداد دریافتی‌ها روزبه‌روز افزایش یابد، خانواده‌ها ناخودآگاه با مقوله مرگ مغزی و اهدای عضو آشنا می‌شوند و چنانچه اتفاق ناگواری برای دارنده کارت اهدای عضو بیفتد راحت‌تر و سریع‌تر تصمیم به اهدای عضو گرفته می‌شود. داشتن کارت اهدای عضو به نوعی خانواده را در مقابل عمل انجام شده قرار می‌دهد و باتوجه به تعصبات دینی ما برای عمل کردن به وصیت متوفی، خانواده مرگ مغزی شده راحت تر می‌تواند مساله اهدای عضو را قبول کند.

در این میان برخی افراد به واسطه آشنایی با مرگ مغزی و اهدای عضو برای انجام این عمل خداپسندانه و اهدای اعضای خود در صورت مواجهه با حوادث اقدام به دریافت کارت اهدای عضو کرده‌اند که البته بسیار مهم است تا نزدیکان این افراد هم در جریان این امر خداپسندانه قرار گیرند تا در زمان فوت او، برای اهدای عضو غافلگیر نشوند. هرچند بنا بر قانون جمهوری اسلامی ایران و بیشتر کشورهای جهان، برای اهدای عضو رضایت اولیای دم ضروریست و حتی با وجود داشتن کارت اهدای عضو در صورت عدم رضایت اولیای دم اهدا صورت نخواهد گرفت. با همه اینها کارت اهدای عضو نشان‌ دهنده آرزوی قلبی برای اهدای اعضای بدن است و همین امر می‌تواند با نشان دادن خواسته فرد به اولیای دم، تصمیم گیری را برای آنها در آن زمان حیاتی آسان‌تر کند و البته نقش اساسی‌تر این کارت کمک به فرهنگ‌سازی بیشتر در زمینه اهدای عضو است.

چند درصد ایرانی ها کارت اهدای عضو دارند؟

مدیرعامل انجمن اهدای عضو ایرانیان درباره تعداد ایرانیان دارای کارت این چنین گفت:  علی‌رغم اینکه در کشور فرهنگسازی وسیعی از سال ۱۳۸۴ در زمینه اهدای عضو انجام شد، اما از کل حدود ۵۰ میلیون بزرگسالی که در کشور وجود دارند، ‌ حدود ۱۲ درصد کارت اهدای عضو دارند. این درحالیست که در کشوری مانند آمریکا این رقم ۴۶ درصد بود و اخیرا به ۵۸ درصد رسیده است. در انگلیس هم یک‌سوم بزرگسالان‌شان کارت اهدای عضو دارند. اینکه چرا علی‌رغم همه فرهنگسازی‌ها در ایران فقط ۱۲ درصد بزرگسالان کارت اهدای عضو دارند، دلایلی دارد؛ یکی اینکه مردم نمی‌دانستند به چه صورت کارت اهدای عضو را دریافت کنند. در عین حال در کشورهای دیگر در صورت تمایل افراد به اهدای عضو، نشان اهدای عضو بر روی گواهی‌نامه رانندگی  درج می‌شود. حال تصور کنید که در ایران روزی حدود ۱۶ هزار نفر گواهی‌نامه می‌گیرند و اگر این اقدام در کشور ما انجام شود و تمایل به اهدای عضو بر روی گواهی‌نامه رانندگی ثبت شود، مطمئن باشید که ایران خیلی زود به آمار جهانی می‌رسد.

پیگیری ثبت نشان اهدای عضو بر گواهینامه رانندگی و کارت ملی

وی ادامه داد: در راستای ثبت نشان اهدای عضو بر روی گواهی‌نامه اقدامات زیادی طی سال‌های اخیر انجام شده است. کار از دفتر حقوقی وزارت بهداشت آغاز شد و بعد از تایید این دفتر به وزارت کشور رفت و دفتر حقوقی وزارت کشور هم آن را تایید کرد. سپس برای ناجا ارسال شد. جلسات متعددی با مسئولان وزارت کشور و ناجا داشتیم و فرآیندها بررسی و موضوع تصویب شد. از طریق وزیر کشور برای هیات دولت نامه‌ای ارسال شد و درخواست شد که این مساله به عنوان یک تبصره در ماده ۱۶ گواهی‌نامه  رانندگی اضافه شود، اما متاسفانه دو سال پیش در یکی از کمیسیون‌های فرعی اجتماعی رد شد که داریم پیگیری می‌کنیم که علت رد شدن آن مشخص شود و ابهامات روشن شود.

وی گفت: باید توجه کرد که حتی اگر یک نفر بر روی گواهی‌نامه رانندگی‌اش نشان اهدای عضو ثبت شود، باز هم نظر خانواده پرسیده می‌شود و اگر خانواده مخالفت کنند، اهدای عضوی انجام نمی‌شود. اینطور نیست که بدون نظر خانواده اهدای عضوی انجام شود. صحبت‌هایی با دکتر جهانگیری و مسئولان هیات دولت کردیم و به زودی نشان اهدا بر روی  گواهی نامه رانندگی و حتی کارت ملی درج خواهد شد.

نجفی زاده ادامه داد: اقدام دیگری که انجام دادیم و از روز ملی اهدای عضو پرده‌برداری می‌شود، ابر اهدا است که به این معنی است که فردی که کارت اهدای عضو دریافت می‌کند، در صورت تمایل می‌تواند ویدیویی از خودش گرفته و بر روی ابر اهدا آپلود کند تا اگر خدایی نکرده دچار مرگ مغزی شد، خانواده‌اش می‌توانند ویدیو او را دیده و بدانند که نظر عزیزشان چه بوده است.