خبر صبح/ گروه جامعه: فردی مبتلا به «سندرم دان» به همراه مادرش چشم در چشم از روبه‌روی شما می‌گذرد  یا نگاه شما در گوشه‌ای از خیابان به فردی روی صندلی چرخدار می‌افتد که به زحمت برای گذر از مانعی در حال تلاش است. همکار جدیدی به شما معرفی شده و متوجه می‌شوید که او اختلال بینایی دارد یا اینکه از ناحیه پا یا دست خود دچار محدودیت‌هایی است. واکنش شما در چنین شرایطی چیست؟ در مواجهه با افراد دارای معلولیت جسمی یا ذهنی چگونه رفتار می‌ کنید؟ اصلا چگونه باید رفتار کنید که از یک سو موجب رنجش این دسته از افراد نشوید و از سوی دیگر احساس کنید رسالت انسانی و اجتماعی خود را درست انجام داده اید؟

   نحوه برخورد شما با این دسته از افراد، نقشی تعیین کننده در میزان مشارکت و حضور آنان در جامعه دارد.  در این میان رفتارهای رایج نادرستی وجود دارد که گاهی شهروندان چه در‌ سطح شهر و چه در ‌ادارات و سازمان‌ها‌‌ از خود بروز می‌دهند. این رویه منجر به سرخوردگی افراد دارای معلولیت و پرهیز از حضورشان در اجتماع شده و در نهایت، باعثِ گوشه‌گیری و انزوای هرچه بیشترشان می‌شود. شاید لازم باشد در اینجا به بعضی از این رفتارهای نادرست کلیشه ای اشاره کنیم. به عبارتی ساده تر اوّل بدانیم که چه نباید بکنیم؟

خیره نشویم: معلولیت تفاوت در توانایی‌هاست و این تفاوت به‌خصوص اگر در ظاهر فرد معلول باشد، باعث جلب توجه می‌شود. پس به تفاوت‌های آنان خیره نشویم.

ابراز تأسف نکنیم: افسوس خوردن، زیر لب آه کشیدن  یا نچ  نچ کردن و همچنین کله تکان دادن از مصادیق بروزِ تأسفِ نا‌به‌جاست.

قضاوت نکنیم: بسیاری با دیدن فرد معلول قضاوت می‌کنند که این فرد یا اطرافیانش چه گناهی مرتکب شده اند. برخی به‌یاد شکرگزاری خداوند می‌افتند و این را هم علنا نشان می‌دهند. این دسته از افراد گمان می کنند معلولیت نوعی تنبیه و ناشی از گناهانی است که فرد یا نزدیکانش در گذشته انجام داده اند! درحالی‌که معلولیت می‌تواند برای هر کسی  اتفاق بیفتد و ارتباطی با اعمال و گذشته افراد نیز ندارد.

کنجکاوی نکنیم: برخی از روی کنجکاوی به طرف فرد دارای معلولیت رفته و سعی در کنکاشِ وضعیتِ او می‌کنند؛ بدون آنکه متوجه باشند اصلا فرد معلول تمایلی دارد یا خیر؟ پرس و جوی بی مورد درباره علت معلولیت برای ابراز همدردی هم که باشد موجب بازگو کردن اتفاقات تلخی است که ممکن است یادآوریِ آن فرد دارای معلولیت را بیازارد.

ترحم بی‌جا نکنیم: ترحم کردن یعنی به خاطر معلولیت و بدون آگاهی از تمایل فرد دارای معلولیت، شروع به کمک سرخود و بی‌مورد به او کنیم. اگر احساس می‌کنید فردی در شرایطی نیاز به کمک شما دارد، راه معقول این است که اوّل از او بپرسید.

کناره گیری نکنیم:  افراد دارای معلولیت را همانندِ سایرِافراد در امورات مشارکت دهیم و از آنها دوری نجوییم. برخی به غلط گمان می‌کنند افراد دارای معلولیت موجوداتِ تلخی هستند که معاشرت با آنان خیلی سخت است؛ چون همیشه از وضعیت خود ناراضی هستند.

تقدس سازی نکنیم: برخی افراد از معلولان درخواست دعا می‌کنند و حتی دیده شده که در اماکن مذهبی وسایل خود را به زعمِ خود با آنان متبرک می‌سازند! فرد دارای معلولیت هم می‌تواند مانند هر انسان دیگری دچار خطا و گناه شود و قدیس نیست. شک نکنید که این رفتار شما برای او آزاردهنده خواهد بود. اینگونه رفتارها نه تنها کمکی به حال و روز معلول نمی‌کند، بلکه یادآور می شود که  او مشکلی دارد و موجب انزوای هرچه بیشتر و گوشه‌نشینی‌اش می‌شود. بهترین عکس‌العمل این است که عادی باشید و عادی برخورد کنید. بدون توجه به تفاوت‌های ظاهری، رفتاری طبیعی، توأم با لبخند و ملاحظه حالِ طرف مقابلتان داشته باشید.

درصورت هم‌صحبتی با فرد دارای معلولیت، با او همدردی و دلسوزی نکنید، بلکه سعی کنید ارتباطی مثبت، بدون ترحم و کنجکاوی ایجاد کنید؛ فارغ از اینکه ظاهر و توانایی فرد معلول چگونه است. این می تواند بهترین واکنش شما باشد.

فرهنگ‌سازی برای برخورد مناسب با معلولان از جمله مسئولیت‌های خطیر حکومت‌هاست. طی سالیان گذشته به دلیل عدم توجه کافی نهادهای فرهنگ‌ساز از جمله «وزارت فرهنگ و ارشاد»، «صدا و سیما»، «وزارت آموزش و پرورش» و «سازمان بهزیستی»، رفتارهای کلیشه‌ای نادرست بخشی از جامعه، افراد دارای معلولیت را آزار داده است. چه بسا شهروندان با فرهنگ‌سازی در این مورد به ناملایمات متأثر از این رفتارها آگاه شده و خود اشاعه‌دهنده رفتار درست در جامعه پیرامونشان شوند. با اصلاح فرهنگ برخورد با معلولان، در راه حضور پُررنگ‌تر این عزیزان در جامعه قدم برداریم./علی موسوی