خبر صبح/ گروه اقتصاد: واگذاری ایران خودرو و سایپا به بخش خصوصی با اما و اگرهایی مواجه است. سهام این شرکت ها باید به بخش خصوصی واگذار شود تا به جای مدیران سیاسی، مدیران حرفه ای و کاربلد در صنعت خودرو مدیریت کنند، چراکه مدیرانی از این جنس به دنبال حیات بنگاه های اقتصادی هستند و نه صرفا پیشبرد منافع شخصی و سیاسی شان. با خصوصی شدن صنعت خودرو، گام نخست برای رشد و توسعه برداشته می شود. دولت سهامدار خوبی برای خودروسازان نیست و گیرو گرفتاری‌های این صنعت به مدیریت دولتی‌ها بر خودروسازی ارتباط پیدا می‌کند که مانع تولید کیفی و افزایش رقابت پذیری شده است.  با این حال  نگرانی‌هایی وجود دارد. ناموفق بودن کارنامه خصوصی‌سازی در کشور، دلیل اصلی این نگرانی هاست. احتمالش هست که این واگذاری‌ها در شرایطی که بسترهای لازم برای خصوصی‌سازی فراهم نیست نه تنها گرهی از مشکلات گسترده این بخش باز نکند، بلکه منجر به افزایش گیرو گرفتاری‌های صنعت خودرونیز شود.

کارنامه ناموفق خصوصی سازی

روند واگذاری ها و کاهش سهم دولت در مدیریت این صنعت، عملکرد مطلوبی را نشان نمی دهد. در اظهار نظرها گفته می‌شود بخشی از سهام خودروسازان بزرگ متعلق به بخش خصوصی است، اما در واقعیت سهام این شرکت ها متعلق به مدیران دولتی است  تا مدیران سیاسی بتوانند بر فعالیت ها کنترل  داشته باشند. داستان تکراری خصوصی‌سازی صنعت خودرو به اوایل دهه ۸۰ بازمی‌گردد. از آن زمان تاکنون هرچند به طور جدی بر خصوصی‌سازی تاکید شده و شواهد نیز نشان از آن دارد که دولت در حال کاهش تصدی خود در این صنعت است، اما آنچه در سیاست‌گذاری‌های کلان کشور تدوین شده، انجام نشده است.  درسال ۹۲  نیز اعلام شد نزدیک به ۲۰ درصد از سهام ایران خودرو و ۳۸ درصد از سهم سایپا در اختیار دولت است و مابقی در فرایند خصوصی سازی این دو شرکت بزرگ خودروسازی به بخش خصوصی واگذار شده است . ولی درواقعیت بخش عمده ای از این واگذاری ها به بخش خصوصی نیز به شرکت های وابسته شبه دولتی بوده که تاثیری در خصوصی سازی واقعی صنعت خودرو نداشته است.

خصوصی سازی در حد حرف است

خصوصی سازی در بسیاری از کشورهای پیشرفته دستاوردهای موفقیت آمیزی به همراه داشته و منجربه رشد و نوآوری در صنایع شده است، ولی در کشور درحال توسعه ای مانند ایران به دلایل متعدد اجرای این سیاست نتوانسته اهدافی راکه در ابتدای کاربرای اجرای این طرح عنوان شده،  محقق کند. درباره این موضوع که راه نجات صنعت خودروی کشور از بستر خصوصی‌سازی می‌گذرد یا خیر اختلاف‌نظرهایی در کشور ما وجود دارد. به باور مخالفان خصوصی سازی صنعت خودرو، مشکلات بخش خصوصی کمتر از بخش دولتی نیست و حتی اگر این اقدام هم در واقعیت عملیاتی شود، چندان به رفع گرفتاری های خودروسازی کمکی نخواهد کرد.  با این حال وزیر سابق صنعت برای خصوصی‌سازی خودروسازی پافشاری می کرد. رضا رحمانی برای اجرای این کار مصمم بود و اعلام کرده بود تا پایان سال ۹۹ روند خصوصی‌سازی صنعت خودرو تکمیل می‌شود. با وجود پافشاری‌هایی که در حرف‌ها و اظهار نظرها برای خصوصی سازی صنعت خودرو می شود، اما به زعم تحلیلگران، در نهایت چنین طرح و ایده‌ای عملیاتی نخواهد شد، چراکه وجود رانت‌های گسترده در این صنعت، مانع از اجرای خصوصی‌سازی خودروسازی خواهد شد.  برخی کارشناسان صنعت خودرو گفته‌اند  خصوصی‌سازی صنعت خودرو احتمالا منجر به ادامه رانت‌خواری در این صنعت می شود. به گفته امیرحسن کاکایی، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی خودروی دانشگاه علم و صنعت، رانت‌زایی نتیجه خصوصی‌سازی بدون بسترسازی است،  چنین خصوصی‌سازی نه‌تنها  راه حل نیست،‌ بلکه عمق مشکلات را دوچندان خواهد کرد. خصوصی‌سازی بدون بستر، مساوی توسعه رانت‌خواری و انحصارطلبی است و این در صنعتی مانند خودرو‌ یعنی فاجعه.

خصوصی سازی حیاط خلوت مدیران می شود

خصوصی سازی صنعت خودرو نیازمند پیش زمینه‌هایی است که اگر فراهم نشوند، خصوصی شدن صنعت خودرو نیز به کاهش مشکلات این صنعت کمکی نمی‌کند. اینطور که امراله امینی، کارشناس صنعت خودرو می‌گوید: حساب های مالی خودروسازان، حساب‌های بدهکاری و بستانکاری، هزینه نیروی انسانی و تعهدات خودروسازان باید شفاف باشد تا بسترهای لازم برای خصوصی‌سازی فراهم شود، ولی متاسفانه این موارد شفاف نیستند. امینی می‌گوید: میزان بدهی‌های ایران خودرو و سایپا هنوز مشخص نیست، حتی برخی می گویند خودروسازان ۲۰هزار میلیارد تومان بدهی دارند، با این وجود بعید می‌دانم در چنین شرایطی فردی حاضر باشد سهم خودروسازی‌ها را خریداری کند. این کارشناس صنعت خودرو بیان می کند: بخش عــمده ای از سهام خودروسازی‌های بزرگ خصولتی است، یعنی حدود ۷۰ درصد از سهمشان را به شرکت های وابسته به خودشان واگذار کرده‌اند؛ به عنوان مثال تعاونی ایران‌خودرو بخش عمده‌ای از سهام این شرکت را  خریداری کرده که مسائلی از این دست کار را دشوار کرده است. او عنوان می‌کند: صنعت خودرو به این زودی سرو سامان نمی‌گیرد، مباحثی که درباره خصوصی‌سازی مطرح می‌شود ظاهرسازی است، ولی در عمل اتفاق خاصی نمی‌افتد، چون این صنعت حیاط خلوت عده‌ای از افراد است و منافع و رانت‌هایی برای آنها به دنبال دارد که حاضر نیستند سهمشان را واگذار کنند. این کارشناس صنعت خودرو تاکید می‌کند: وزارتخانه و خودروسازان بزرگ‌ترین مـانع خـصوصی‌سـازی شرکت‌های خودروسازی هستند و به دلیل وجود رانت در این صنعت، خصوصی‌سازی محقق نمی‌شود.