خبر صبح/ گروه جامعه: چندین سال است که جامعه با معضل کودک‌همسری دست و پنجه نرم می‌کند و یکی از آخرین نمونه‌های آن هم که رسانه‌ای شد، ازدواج دختر بچه یازده‌ساله با مرد بیست‌و‌دوساله در منطقه بهمئی استان کهگیلویه  و بویراحمد بود. بر اساس آمار، آذربایجان شرقی جزو سه استان اول در این پدیده شوم هست. همچنین طبق اعلام احمدرضا سعیدی، پژوهشگر و جامعه‌شناس، به خبرنگار ما، کودک‌همسری پیامد‌های فراوانی را به دنبال دارد؛ مواردی شامل عدم تعادل رشد، اختلال‌های روحی‌روانی، افزایش ترک تحصیل، جاماندن از رشد اجتماعی و…

فقر، مهم‌ترین عامل ازدواج‌های زودهنگام

احمدرضا سعیدی درباره راهکار‌های مقابله با پدیده کودک‌همسری، با تشریح ابعاد مختلف این معضل، درباره دلایل ایجاد آن و راهکار‌های کاهش ازدواج‌های زودهنگام گفت: فقر مهم‌ترین عامل در ازدواج‌های زودهنگام و افزایش آسیب‌های اجتماعی است. در واقع هیچ آسیبی نداریم که فقر بسترساز یا عامل تشدیدکننده آن نباشد.

وی با اشاره به نقش نظام آموزشی در کاهش ازدواج‌های زودرس، گفت: با این حال نظام آموزشی درباره دختران ما نیروی دافعه دارد. در واقع نظام آموزشی از ابتدا بنا ندارد مهارت زندگی را آموزش دهد و دخترانی که ازدواج زودهنگام می‌کنند، مخل آن تلقی می‌شوند و مدرسه عذر آن‌ها را می‌خواهد.

این روانشناس ادامه داد: قوانین در نظام تحصیلی جدید منعی برای حضور دخترانی که ازدواج زودهنگام داشتند، ایجاد نمی‌کند، اما مدیران مدارس می‌دانند چگونه عذر آن‌ها را بخواهند.

او با بیان اینکه ازدواج زودرس برای دختر و خانواده‌اش امری عاقلانه و توجیه‌شده است، گفت: در نظام خانواده هیچ فردی یاد نگرفته که چگونه باید به دختر توجه کند؛ به گونه‌ای که پدر، برادر و حتی مادر، دختر را تحقیر می‌کنند و آزار می‌دهند و به همین دلیل دختر در نظام رقابتی نفر آخر زنجیره است؛ بنابراین به دست آوردن توجه یک فرد برای این دختران جذاب است.

طبق اعلام او، بیشتر ازدواج‌های زودرس در سن کلیدی ۱۴سال اوج می‌گیرد و بیشتر این دختران هم با اختیار ازدواج‌ می‌کنند.

سعیدی با اشاره به ازدواج ۱۲.۵ درصد دختران کمتر از ۱۰ سال با شوهران کمتر از ۱۵سال، گفت: ۲۸ درصد دختران با شوهران ۱۵ تا ۱۹ سال و ۳۰ درصد هم با پسران ۲۰ تا ۲۴ سال ازدواج کرده‌اند.

وی گفت: در جامعه با سکوت از تربیت جنسی عبور می‌کنیم و همین موضوع آسیب‌هایی را ایجاد کرده است.

توسعه حوزه انسانی

او با تأکید بر اینکه برای حل معضل ازدواج‌های زودرس باید تغییر اساسی در نگاه‌ها صورت گیرد، افزود: در نظام توسعه کشور، صنعت و فناوری را در اولویت قرار داده‌ایم و یادمان رفته است که در حوزه انسانی هم توسعه‌ای وجود دارد. در این راستا لازم است تا نگاه توانمندساز در حوزه انسانی را تقویت کنیم.

وی با بیان اینکه در توانمند‌سازی، فرد باید بتواند با تقویت قدرت چانه‌زنی از حق خود دفاع کند، گفت: ۲ رویکرد اساسی در توانمندسازی وجود دارد؛ «نیاز مبنا» نخستین رویکرد است که طبق آن باید نیاز‌های افراد شناسایی شود. «دارایی مبنا» هم دومین رویکرد در توانمند‌سازی است که در آن به دارایی‌های فرد، خانواده یا شهر نگاه می‌شود.

او افزود: در «دارایی مبنا» نیازی را برآورده نمی‌کنیم، بلکه در این بخش باید دارایی را توسعه دهیم و دختران را به‌عنوان یک دارایی مطرح کنیم. به عنوان مثال در یکی از مناطق محروم، مدیری با کمک خیران، در ازای کتک نزدن و فرستادن یک دختربچه به مدرسه، به‌صورت ماهانه به خانواده او یک کیسه برنج می‌داد. با این‌گونه اقدامات خانواده دخترش را به سادگی رد نمی‌کند، ضمن اینکه با توسعه دارایی مبنا، حتی اگر دختر ازدواج کرد و شوهر او را با یک یا ۲ بچه رها کرد، می‌تواند خود را مدیریت کند.

طبق اعلام این پژوهشگر، تغییر سیاست‌های آموزش‌وپرورش از درس‌محور به زندگی‌محور، فقرزدایی، تقویت حوزه سلامت و بهداشت، فراهم کردن بستر حضور اجتماعی زنان و آگاه‌سازی، از راهکار‌های مهم در راستای حل مشکل ازدواج‌های زودرس است.