گروه ورزش/ شیوا صفری: تربیت بدنی در مدارس از سابقه زیادی برخوردار است و در مقطعی شاکله ورزش ایران از آموزشگاه‌ها شکل می‌گرفت؛ اما با کند شدن این روند، متولیان به فکر افتادند تا با تشکیل فدراسیون ورزش دانش‌آموزی به ساماندهی این مقوله مهم اقدام کنند. اما ورزش دانش‌آموزی همچنان می‌تواند به عنوان پشتوانه‌ای قدرتمند برای ورزش قهرمانی کشور قلمداد شود. در این ارتباط با علی محمد نباتی مربی تربیت بدنی در آموزشگاه‌های تبریز و مدرس دانشگاه گفتگویی انجام دادیم که ماحصل آن تقدیم می‌شود.

 اهمیت ورزش در مدارس

«تحقیقات نشان داده اند دختران و پسران ایرانی این نظر را دارند که تربیت بدنی در مدارس به آنها کمک کرده تا بدنی آماده و سالم داشته باشند. اما متاسفانه گاهی می‌بینیم که این مقوله مهم در مدارس نادیده گرفته می‌شود و ساعت آن صرف دروس نظری می‌گردد. این در حالی است که کودکان بطور تقریبی یک سوم ساعات روز خود را در مدرسه می‌گذرانند و امکان دارد در خارج از مدرسه فرصتی برای ورزش نداشته باشند. ورزش از موضوعات درسی مهم است و باید اهمیت آن در مدرسه‌ها جدی گرفته شود و جایگزینی آن با دروس دیگر جایز نیست و شاید به ظاهر کم اهمیت باشد ولی فعالیت بدنی در واقع به یادگیری دروس نظری کمک شایانی می کند. در ادامه به برخی از فواید ورزش اشاره خواهم کرد:

جلوگیری از چاقی: تغییر شیوه زندگی بویژه علاقه کودکان به غذا های پرکالری جذاب با ترکیبات نامطلوب، مصرف میان وعده‌ها و غذاهای چرب و شیرین، کاهش مصرف مواد غذایی دارای فیبر و عدم تحرک باعث بروز پدیده‌ی چاقی شده است و رشد این پدیده از دهه هشتاد دوبرابر قبل شده است  بسیاری از والدین چاقی کودکان را دلیل سلامت آنها می دانند و برنامه ای برای رفع آن نمی ریزند. این در حالی است که چاقی حتی در کودکان باعث بیماری هایی از جمله بیماری های عروقی می گردد. بوسیله کنترل تغذیه و تاکید به تغذیه سالم در مدارس و همچنین گنجاندن برنامه ورزشی منظم در مدرسه می توان از چاقی کودکان جلوگیری به عمل آورد.

تقویت حرکات درشت: کودکان در سن ابتدایی پیشرفت های چشمگیری درحرکات درشت مانند دویدن، پریدن و لی لی کردن و با توپ بازی کردن دارند. این حرکات نیاز به تقویت دارند و تقویت و پیشرفت آنها نشانه رشد سالم مغز است. بنابراین ورزش در مدرسه علاوه بر تاثیر بر جسم بر تقویت مهارت های ذهنی هم تاثیر گذار است.

هماهنگی دست و پا و چشم: هماهنگی حرکات اعضای بدن نیز نشانه سلامت کارکرد مغز است و با بازی های ورزشی مانند فوتبال و والیبال، بدمینتون و حرکات نرمشی می توان به تقویت آن پرداخت. عدم هماهنگی اعضا نشانه ی اختلالات حرکتی و ذهنی است که می تواند بر یادگیری تاثیر سو گذارد. بوسیله ورزش می توان این حرکات را تقویت کرد.

استفاده از انرژی: کودکان دبستانی سرشار از انرژی هستند و نیاز به فعالیت دارند. آپارتمان نشینی و بازی های کامپوتری مانع رشدشان می شود و هنگامی که نتوانند انرژی خود را تخلیه کنند دچار اختلالات ذهنی و حرکتی می شوند. حضور در محیط فراخ مدرسه فرصتی است برای کودکان( به خصوص کودکانی که هر دو والدینشان شاغل هستند) تا خارج از محیط بسته و کوچک خانه به فعالیت بپردازند.

مهارت های اجتماعی و کار گروهی: باید برای اجتماعی شدن کودکان بوسیله تربیت بدنی تلاش کرد. ساعت‌های ورزش در مدارس زمان مناسبی است که کودکان به بازی و فعالیت گروهی بپردازند. در کلاس درس به دلیل اینکه بیشتر معلم در حال صحبت و تدریس است ارتباط بین دانش آموزان به خوبی امکان پذیر نیست اما در ساعات ورزش دانش آموزان آزاد هستند و می توانند با رهبری معلم کارهای بدنی را به صورت گروهی انجام دهند و مفهوم جمع و ارتباط مثبت و موثر با همسالان را بیاموزند و اجتماعی بودن را تمرین کنند.»

مدارس نباید دروازه ورزش قهرمانی شوند

«از نظر اجتماعی جایگاه ورزش در آموزش و پرورش بالاست اما باید دید در عمل ورزش در آموزش و پرورش به چه شکل اجرا می شود. ما در ورزش مدارس با مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان هستیم. مثلا تعلیم دهنده مناسب در مدارس وجود ندارد و خیلی از معلمان ورزش، تخصص لازم و کافی ندارند و فقط یک توپ می‌اندازند وسط حیاط و می‌گویند بازی کنید! همچنین فضا و امکانات هم در مدارس محیا نیست. حیاط مدارس آسفالت است و در این فضا نمی توان ورزش کرد. اما مهمترین مطلب این که سایه ورزش قهرمانی بر سر مدارس ما هم افتاده است و می‌خواهیم از مدارس، دانش آموزان را وارد ورزش قهرمانی کنیم و این کار از لحاظ علمی جای سؤال دارد. مدارس نباید دروازه ورزش قهرمانی شوند بلکه باید زمینه رشد سلامت را در مدارس و به تبع آن در جامعه فراهم کنیم. توجه مدارس به ورزش قهرمانی یک امتیاز نیست و تأثیرات سویی دارد. در سطح مدارس مسابقه اجرا می‌شود، این مسابقات جاذبه را زیاد می‌کنند اما نباید دروازه را باز کنیم که به ورزش قهرمانی برسیم. بلکه مهم و اولویت سلامت جامعه و کودکان ما است. همچنین ورزش دانش‌آموزانی که معلولیت دارند نیز در مدارس مشکل و حتی غیر ممکن است. چون امکانات لازم حتی برای دانش آموزان سالم هم کم است چه برسد به دانش آموزان معلول!»

استفاده از ظرفیت های مشترک

«حال که اهمیت ورزش به ویژه در قشر کودک و نوجوان را تا حدودی بحث کردیم، در ادامه بهتر است تا اشاره‌ای هم به اهمیت تعامل بین آموزش‌ و پرورش با اداره ورزش و جوانان و حتی شهرداری‌ها در هر استان داشته باشم. در این خصوص باید ظرفیت‌های مشترک برای پیش برد کارها در امور ورزش ایجاد شود. چون این ارتباط به‌ سلامتی و تندرستی جامعه کمک خواهد کرد. وظیفه مشترک حفظ و ارتقای سلامت جامعه در هر سه ارگان آموزش و پرورش، اداره کل تربیت بدنی و شهرداری مشترک است. بنابراین ایجاد تعامل سازنده میان این سه ارگان به ویژه استفاده از امکانات ورزشی مهم به نظر می رسد.»

راهکار بهبود وضعیت زنگ ورزش

«در پایان باید بگویم که برای بهبود وضعیت زنگ ورزش در مدارس چند راهکار باید مدنظر مدیران قرار گیرد: اول باید دیدگاه علمی را در ارتباط با برنامه ریزی مورد توجه قرار دهیم و از متخصصین دانشگاهی استفاده کنیم. دوم اینکه تعامل نزدیک دانشگاه ها و آموزش و پرورش در ارتباط با افزایش امکانات فیزیکی آموزش و پرورش می تواند مفید باشد. سوم ایجاد ارتباط عملی و معنی‌دار میان ادارات تربیت بدنی و مدارس برای استفاده از ظرفیت و پتانسیل این ادارات به نفع ورزش مدارس است. چهار این که مربیان ورزش باید ارتقای علمی یافته و هر چند وقت یک بار بازآموزی شوند و پنجم و نهایت این که به اهمیت آموزش و پرورش در تضمین سلامت جامعه توجه شده و محتوای درس تربیت بدنی مناسب با اهداف سلامت روحی و جسمی کودکان تنظیم شود.