گروه دانش و زندگی/ سحر خرام: این روزها ورد زبان اکثریت جامعه بیماری‌های مختلفی است که عامل مرگ و میر بسیاری از مردم می‌شوند؛ از سرطان می‌گویند و اپیدمی شدن آن در سال‌های آینده! از سکته‌های گاه و بیگاه قلبی و مغزی که آمارهای رسمی کشور آن را عامل مهمی در مرگ و میر مردم می‌دانند. و به ویژه کرونا ویروس هم که شده نقل محافل و این روزها انسان‌های بی‌شماری را به کام مرگ می‌کشاند و… اما آیا تا به حال از خودمان پرسیده‌ایم که با این همه پیشرفت در حوزه‌ی علم پزشکی چرا بیماری‌ها اینگونه ازدیاد یافته و جهان را به سمت قهقرا سوق می‌دهند؟ و این سوال مهم که علم پزشکی به تنهایی قادر خواهد بود تا جلوی این همه فاجعه در حوزه سلامت را بگیرد؟ در این ارتباط با منیره نیکجو روانشناس و مدرس دانشگاه گفتگویی کردیم که با هم مرور خواهیم کرد.

تغییر سبک زندگی باعث افزایش بیماری‌ها‌

نیکجو ابتدای سخنان خود را با برشمردن عواملی آغاز کرد که این روزها بیماری‌های مختلف را دامن می‌زنند: «این روزها تغییر سبک زندگی باعث افزایش بیماری‌ها‌ی غیر واگیر در سطح جامعه شده است و متاسفانه روز به روز هم این بیماری‌ها در حال افزایش است. بدون شک باید گفت؛ تغذیه ناسالم مانند رواج فست‌فودها و بی‌تحرکی و آلودگی هوا باعث افزایش بیماری‌ها شده است؛ اما با این حال می‌توان با تغییر سبک زندگی از بسیاری از این بیماری‌ها پیشگیری کرد. حال باید دید چه کرد؟»

چاره کار کجاست؟

این مدرس دانشگاه در ادامه‌ی گفتگو به راه‌حل‌های فرار از وضعیت موجود اشاره کرد: «قبل از هر چیز باید دید تعریف سلامت چیست؟ تعریف جدیدی از سلامت بر محور توانمندسازی وجود دارد و آن اینکه سلامت راهی است که مردم توانمند جامعه‌ای توانمند باید انتخاب کنند تا به زندگی با کیفیت و توسعه پایدار برسند. طبق این تعریف مردم باید خودشان برای رسیدن به سلامت همت کنند‌ و به زندگی با کیفیت برسند. سلامتی هدف نیست، راهی است که ما را به هدف دیگر که افزایش کیفیت زندگی است، می‌رساند. مدل «اورم» که در حال حاضر در بسیاری از جوامع انجام می‌گیرد، الگویی است که بر طبق آن هر شخص باید به خودمراقبتی بپردازد و بر اساس آن اجزا و ملزومات خودمراقبتی مشخص می‌شوند. در کشور ما نیز برنامه پنجم تحول نظام سلامت مربوط به خودمراقبتی است که در چهار زمینه خودمراقبتی فردی‌، خودمراقبتی ســازمانی، خودمراقبتـــی اجتماعـــی و گروه‌هـــای خودیــار در حال اجراست. با توجه به گذار بیماری‌ها از واگیر به غیرواگیر و حرکت از درمان قطعی بیماری‌ها به مراقبت مادام‌العمر، نقش مردم در مراقبت از سلامت خود و اعضای خانواده برای سالم زیستن، مدیریت ناخوشی‌‌های جزیی، مدیریت بیماری‌های مزمن و حاد روز به روز در حال افزایش است. به گونه‌ای که طبق برآوردها ۶۵ تا ۸۵ درصد تمام مراقبت‌ها از نوع خودمراقبتی است.»

خودمراقبتی چیست؟

منیره نیکجو در ادامه افزود: «خودمراقبتی شامل اعمالی است اکتسابی، آگاهانه و هدفدار که مردم برای خود، فرزندان و خانواده‌شان انجام می‌دهند تا تندرست بمانند، از سلامت جسمی، روانی و اجتماعی خود حفاظت کنند، نیازهای جسمی، روانی و اجتماعی خود را برآورده سازند، از بیماری‌ها یا حوادث پیشگیری‌ کنند، ‌بیماری‌های مزمن خود را مدیریت کنند و نیز از سلامت خود بعد از بیماری حاد یا ترخیص از بیمارستان، حفاظت کنند. حیطه‌های خودمراقبتی شامل ارتقای سلامت، اصلاح سبک زندگی،‌ پیشگیری از بیماری، خودارزیابی،‌ حفظ سلامت،‌ مشارکت در درمان و توان‌بخشی اسـت. خودمراقبتی موجب ارتقای سلامت و کیفیت زندگی، افزایش رضایت بیماران، منطقی شدن استفاده از خدمات (نیاز کمتر به مشاوره ارائه‌دهندگان خدمات در مراکزبهداشتی، کاهش ویزیت بیماران سرپایی و کاهش استفاده از منابع بیمارستانی) و نیز کاهش هزینه‌های سلامت می‌شود. شواهد متقن، نشان از آن دارند که با ترویج خودمراقبتی به عنوان یک رویکرد سلامت متکی بر مردم، می‌توان پیش‌بینی صرفه‌جویی ۷ درصدی را در هزینه‌ها شـاهد بود.»