خبر صبح/ پری اصغری مقدم: فلسفه ایجاد دانشگاه آزاد در سال۶۱ ، دو سال پس از انقلاب فرهنگی، حضور دانشگاهی اسلامی در بیشتر شهرهای ریز و درشت کشور بود. دانشگاهی که پس از فروکش کردن جنگ تحمیلی، با جذب حداکثری دانشجو توانست فرجه‌ای چندساله برای مسئولان وقت کشور بخرد تا بتوانند موج ورود جوانان به بازار کار را کنترل کنند. امروز نیز این دانشگاه بیش از سایر همتایانش، دانشجو جذب می‌کند، به گونه‌ای که یک سوم کل دانشجویان در حال تحصیل را در خود جای داده است. دانشجویانی که بخشی از آنها پس از تحصیل، به جمع بیکاران فارغ‌التحصیل افزوده می‌شوند. در افزایش جامعه بیکاران مدرک به‌دست نمی‌توان از جایگاه دانشگاه‌های دولتی، پیام نور، غیرانتفاعی و جامع علمی-کاربردی غافل شد. هر یک از دانشگاه‌های یاد شده با هدفی مشخص به بهره‌برداری رسیدند اما اندکی بعد با انحراف از اهداف خود به کارخانه مدرک چاپ کنی تبدیل شدند تا بر تعداد بیکاران جویای میز و مقام بیفزایند.

چرتکه آموزشی

به گواه آمار وزارت علوم، جمعیت تحصیل‌کردگان، بعد از انقلاب ۱۴ برابر شد که این نرخ برای مردان حدود ۱۰ برابر و برای زنان ۲۳ برابر است. اما ظرفیت‌های بازار کار برای این افراد افزایش نیافت. ظرفیت استاندارد بازار کار همانند هرمی است که قاعده آن را باید کارگران تشکیل دهند. میانه آن به کاردان‌ها و سپس کارشناس‌ها تعلق دارد و نوک هرم از آن سرپرست‌ها و مدیران دارای مدارج بالای علمی و فنی است. بدین ترتیب هر چه از قاعده هرم به سمت نوک آن پیش می‌روید، باید از تعداد افراد کاسته و به سطح علمی و فنی آنها افزوده شود. نظم این هرم در بازار کار کشور به علت رشد بی‌رویه و بدون هدف دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی برهم خورده و امروز هرم بازار کار ایران به تخم‌مرغ بیــشتر شباهت دارد. تخم‌مرغی که در قاعده‌اش کمترین کارگر فنی و ساده را جای داده و در میانه به علت تعداد زیاد کاردان و کارشناس، حجیم شده است. به همین دلیل تعداد فارغ‌التحصیلان بیکار افزایش یافته، ولی صاحبان کسب و کار به دنبال کارگران فنی و ساده هستند که این روزها کمیاب است.

در واقع جامعه برای جست‌وجوی بهتر کار از سطح تحصیلات کاردانی در دهه ۶۰ به سمت تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد در دهه ۹۰ حرکت کرد. این مسئله علاوه بر اینکه سطح توقعات جامعه از کار و اشتغال را تغییر داد، شاغل شدن افراد را پیچیده‌تر کرد. در دو دهه اخیر گرایش شدیدی به برخی رشته‌ها مانند بازرگانی، حقوق، مهندسی، رشته‌های گروه بهداشت و پزشکی، کشاورزی، کامپیوتر، دامپزشکی، علوم تربیتی و… ایجاد شد که نتیجه آن انباشت تقاضا برای کار فارغ‌التحصیلان این رشته ها، دشوارتر شدن ورود به بازار کار و در نتیجه دامن زدن به بیکاری کارجویان جوان شد.

مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت کار، نرخ بیکاری در سال ۱۳۹۶ مربوط به گروه‌های مختلف تحصیلی را اعلام کرد. طبق این گزارش، نرخ بیکاری رشته حفاظت محـیط زیسـت ۳۷,۵ درصد، علوم حیاتی و زیستی‌۲۸,۴ درصد، معماری و ساختمان‌سازی با ۲۶,۲ درصد و علوم طبیعی و فیزیکی۲۵,۷ درصد است. همچنین گروه بهداشت با ۸,۷ درصد کمترین نرخ بیکاری را دارد. این نرخ ها نشان می‌دهد انتخاب رشته‌های تحصیلی دانشگاهی توسط افراد نیز اغلب بر اساس نیاز بازار کار نیست و افراد بر اساس پارامترهای دیگری مانند علاقه شخصی، رشته دانشگاهی انتخاب می‌کنند.

چرتکه آماری

طبق آماری که پاییز سال ۹۷ مرکز آمار ایران منتشر کرد، جمعیت شاغل فارغ‌التحصیل از پاییز ۹۶ تا پاییز۹۷، با رشد ۹۶ هزار نفری به بیش از یک میلیون و۳۱۳ هزار و ۳۹۰ نفر افزایش پیدا کرد. همچنین بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۹ساله بیش از ۵۸ هزار و ۵۰۰ نفر رشد داشت. در همان زمان اعلام شد که بیکاران فارغ التحصیلان کشور، ۳۹,۵ درصد از کل جمعیت بیکار کشور را تشکیل می دهند که از تابستان۹۶ تا تابستان سال گذشته ۰,۱ درصدرشد یافت.

آذربایجان شرقی بیشترین نرخ بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاهی را دارد

در آذربایجان‌شرقی، به اذعان استاندار این استان، بیشترین میزان نرخ بیکاری بین فارغ التحصیلان دانشگاهی در سطح کشور متعلق به این استان است.(خبرگزاری مهر، بهمن ۹۷) تنها آمار موجود از آمار بیکاری فارغ‌التحصیلان آذربایجان شرقی در زمستان۹۶ اعلام شد که بر اساس آن مدرک به‌دستان بیکار استان را بیش از ۲۰ درصد نشان می‌داد.