گروه گفتگو: قطار انتخابات ریاست جمهوری و شوراهای شهر و روستا سرعت بیشتری به خود گرفته است. در داخل استان‌ها نیز با وجود انتخابات شورای شهر، شور و شوق انتخاباتی هر روز بیشتر می‌شود. اما آنچه نقش تعیین‌کننده در نتایج انتخابات دارد، رفتار انتخاباتی شهروندانی است که به‌عنوان کنش سیاسی، در فرهنگ جامعه ریشه دارد و فرهنگ سیاسی هر جامعه‌ای بر پایه‌ی فرهنگ عمومی آن شکل می‌گیرد؛ بنابراین در بررسی و تحلیل رفتار انتخاباتی، نقش عوامل فرهنگی و ساختارهای اجتماعی اهمیت بسیار دارد. از جمله آنکه قومیت، طایفه‌گرایی، تعصب و این قبیل موارد در عرصه‌های مهم و سرنوشت‌ساز مانند انتخابات می‌تواند افراد را از معیارهای اصلی یک انتخاب اصلح دور کند و افکار و ذهن را به سمت طایفه و قبیله سوق دهد که این جهت‌گیری‌ها منجر به دور شدن از اصول اولیه یک انتخاب درست می‌باشد. مسئله‌ای که متاسفانه در تبلیغات کاندیداهای شورای شهر و روستا به شدت به چشم می‌خورد. حتی در مناظره‌های کاندیداهای ریاست جمهوری هم به طرز ناشیانه و کاملا عوام فریبانه‌ای از طرف برخی از نامزدها هم شاهد این مسئله بودیم. البته برخی از کارشناسان بر این باورند که این مولفه –استفاده از ظرفیت قومیت‌ها برای جذب بیشتر مشارکت- منجر به داغ‌شدن تنور انتخابات‌ و افزایش مشارکت می‌شود.

از منظر جامعه شناختی، رفتارهای انتخاباتی افراد تحت تاثیر گروهی است که به آن تعلق پیدا می‌کنند و این گروه می‌تواند خانواده، طبقه، حزب، قوم و سایر موارد مشابه باشد. این گروه‌ها در حقیقت هویت اجتماعی افراد را شکل می‌دهند و طبیعتا هر کدام از آنها پررنگ‌تر و قوی‌تر باشد و بتواند فرد را به خود جذب کند در رفتار انتخاباتی وی نیز تاثیر بیشتری خواهد گذاشت. با توجه به این که پایبندی به قوم و قبیله، ریشه در باورهای سنتی دارد و در کشور ما و بخصوص در استان‌هایی که دارای قومیت‌های مختلف هستند هنوز باورهای سنتی در رفتار اجتماعی ما موثر است، لذا هویت قومی کماکان در رفتار انتخاباتی شهروندان تاثیر بالایی دارد. بدون تردید در استان‌های دارای قومیت‌های مختلف، یکی از مهمترین عواملی که تاکنون در انتخابات مجلس و شوراها نقش ایفا کرده، تعلقات قومی و فامیلی بوده است. در این راستا با دکتر رضا شیبانی فعال فرهنگی و روزنامه نگار تبریزی همکلام می شویم و پیرامون این مسئله به گفتگو می پردازیم:

قوم گرایی ابزاری برای سوء استفاده

رضا شیبانی با اشاره به تحرکات قوم‌گرایانه‌ی کاندیداهای شورای شهر و حتی برخی کاندیداهای ریاست جمهوری در استان‌هایی با قومیت‌های مختلف گفت: «انتخابات شورای شهر و مجلس عموما تحت تاثیر محافل خاص ثروت قرار می‌گیرد. محافلی که از مسائل شهری ارتزاق ثروت می‌کنند. در مناطق شمال غرب کشور بالاخص مناطق قومیتی این مسئله ابزار سوء استفاده این جریانات است.»

این روزنامه‌نگار در پاسخ به سوالی درباره چالش پیش روی انتخابات در آذربایجان هم گفت: «در سالهای اخیر بر اثر بعضی سیاست‌ها، قشر فرهیخته و بدنه‌ی واقعی مردم منزوی شدند و کاندیداهای شورای شهر با کسب رای نازل و حداقلی از اقلیت‌های خاص، کرسی‌های قدرت را تصاحب کرده و نهایتا خدمت می‌کنند به یک قشر خاص صاحب ثروت و قدرت. بنابراین این چالش اصلی هر گونه انتخابات در شهرهایی مثل تبریز، ارومیه و اردبیل است. کما اینکه در مناظرات اخیر بازهم این ابزار براحتی مورد استفاده برخی کاندیداهای ریاست جمهوری قرار گرفت.»

وی ادامه داد: «در مقابل منزوی شدن بدنه‌ی واقعی مردم، باید درباره منزوی شدن سیاست مداران و فرهیختگان واقعی جامعه هم صحبت به میان آید. شکل مجادله‌های سیاسی نشان می‌دهد سیاست مداران واقعی یا کسانی که الفبای مدیریت و حمکرانی را می‌دانند به انزوا رفته‌اند. نهایتا افراد بی‌مایه از لحاظ فرهنگی و سیاسی کاندید می‌شوند و نهایتا چاره‌ی کار خود را در گیس‌کشی سیاسی می‌بینند. این شکل از نافرهیختگی سیاسی سبب می‌شود که کاندیداها اصلا متوجه ظرفیت‌ها و اختیارات کرسی که برای آن رقابت می‌کنند، نباشند و نتیجه آن می‌شود که یک کاندید شورای شهر از تدریس زبان مادری صحبت به میان می‌آورد در حالی که این مسئله حتی در حوزه‌ی اختیارات یک رئیس جمهور به تنهایی هم نیست چه رسد به یک عضو شورای شهر!»

 

با سرمایه‌گذاری روی گسل‌های قومی در انتخابات، مسائل جزئی در متن سیاست قرار خواهد گرفت

شیبانی: با سرمایه‌گذاری روی گسل‌های قومی در انتخابات، مسائل جزئی در متن سیاست قرار خواهند گرفت

 

قهر مردم در اثر کنش های غیرسیاسی

دکتر شیبانی با اشاره به شعارهای پوپولیستی کاندیداهای شورای شهر در انتخابات افزود: «وقتی کشوری یک میراث چند هزار ساله به عنوان زبان مشترک ملی دارد، هیچ آدم عاقلی، نمی تواند تصور کند که این زبان با قدمت چندین ساله به کل کنار گذاشته شود. از طرفی ما زبان‌های محلی بی شمار در ایران داریم حتی در همین شمال غرب کشور لهجه‌های مختلفی از آذری صحبت می‌شود حالا تصور کنید این کاندید محترم کدام لهجه و زبان را معیار اصلی برای تدریس در مدارس این منطقه انتخاب می کند؟ بی‌شک این یک کنش ورزی سیاسی منطقی و سیاسی برای انتخابات نیست و نامی جز گیس‌کشی سیاسی برای آن نمی‌توان گذاشت. وعده‌های پوچ در انتخابات که جامعه‌ی هدف آن اقلیت محض قوم گراست که دید روشنی نه به مسئله سیاست و نه به مشارکت اجتماعی دارد و نهایتا کسی در مجلس و شورای شهر انتخاب می‌شود و در خدمت صاحبان ثروت و قدرت قرار می‌گیرد و هر چند وقت یک بار شعار سیاسی می‌دهد و هر زمان که پرونده‌ی قضایی مفاسد اقتصادی‌اش افشا شد با خواندن یک شعر ترکی مردم را ابزار سوء استفاده قرار می‌دهد. در نتیجه این ابتذال روز افزون جامعه را به سمت فروپاشی و قهر مردم و فرهیختگان از صندوق‌های رای می برد. وضعیتی که امروز تا حدودی شاهد آن هستیم.»

وی در ادامه گفت: «شهروندان باید نسبت به این مسئله که در قانون اساسی تحصیل تنها با زبان ملی مطرح شده است، واقف باشند. در اینجا دو نکته وجود دارد اولا فارسی زبان بومی و محلی هیچ قومی نیست این که می‌گویند اصفهانی‌ها، مشهدی‌ها یا حتی تهرانی‌ها فارس زبان هستند یک غلط مصطلح است. همه‌ی آن شهرها زبان محلی خود را دارند که حداقل در لهجه متفاوت از زبان فارسی معیاری است که میراث هزارساله‌ی همه‌ی ایران به عنوان زبان ملی در قانون اساسی مطرح شده است و اتفاقا باید گفت در شکل گیری این زبان ملی نقش آذربایجانی‌ها هم به لحاظ تقدم تاریخی و هم به لحاظ کیفیت و حجم آثار تولید شده خیلی بالاتر از مناطقی است که امروزه  به عنوان مناطق فارسی زبان مطرح هستند. اگر دقت کنید شعر فارسی در آذربایجان دو قرن پیش از شیراز و اصفهان شکل گرفته است. پس فارسی زبان بیگانه با آذربایجان نیست که بگوییم آذربایجانی‌ها مجبورند به زبان دیگری صحبت کنند. و دوم اینکه کاندیداهایی که مدرسه به زبان محلی را مطرح می کنند رسما یک دروغ گو بیش نیستند. چرا که در اصل قانون اساسی چنین چیزی وجود ندارد که تحصیل به زبان محلی باشد در مقابل تحصیل زبان محلی تدبیر شده که این امر بسیار منطقی و خوب است.»

شیبانی در پایان با اشاره به وحدت ملی در ایران گفت: «در کشوری مثل ایران با  مزیت نسبی وحدت ملی بسیاری از مشکلات حل شده است در مقابل امروزه شاهد آن هستیم که کشوری هایی مانند افغانستان، ترکیه، پاکستان و…. بر اثر دعواهای قومیتی چه خسارات جبران ناپذیری را متحمل هستند. کاندیداها باید به این مسئله واقف باشند که با سرمایه‌گذاری روی گسل‌های قومی مسائل جزئی را در متن سیاست قرار می‌دهند و نتیجه‌اش می‌شود درگیری های داخلی و ناخرسندی مردم از جامعه و همدیگر و… از طرفی باید یک قوه عاقله و مقتدری قد علم کرده و جلوی این مسائل را بگیرد.»/ گفتگو از فرزانه اسدزاده