گروه گزارش: حاشیه نشینی از آن دسته موضوعاتی است که حل آن برای همه‌ی مسئولین شهری و کشوری در اولویت بوده ولی در عمل آنچنان که باید اقدام درخوری انجام نیافته است. این روزها از جمله ابزار رنگ و لعاب‌دار انتخاباتی هم محسوب می‌شود که همه‌ی کاندیداهای شورای شهر را به سمت خود کشانده است. چه آنها که سالها در سیستم مدیریت شهری بوده‌اند و چه آنها که تازه واردند و احساس تکلیف کرده و  دغدغه‌ی شهرسازی دارند. اما سوال اینجاست که چرا تاکنون مسئولین استانی و شهری ما از حل این معضل عاجز مانده‌اند تا در سایه‌ی کم کاری و بی‌توجهی آنها کار به جایی برسد که تبریز از نظر تراکم جمعیت حاشیه‌نشین در ایران حائز رتبه دوم باشد؟ بخش جالب ماجرا به آنجا برمی‌گردد که امروز همان کسانی که در دوره مدیریت خود در شورای شهر نتوانسته‌اند اقدامی برای رفع این معضل انجام دهند طلبکارانه به میدان آمده و سنگ حاشیه‌نشینان را به سینه می‌زنند. در مساجد حاشیه نشینان حاضر می‌شوند و در کمال وقاحت از حاشیه نشینی صحبت می‌کنند و مشکلاتی را که در این مناطق همان اهالی با آن شب و روز می گذرانند، به رخ آنان می‌کشند. بی‌شک باید به این افراد گفت گوش حاشیه‌نشینان از شعار و وعده‌های توخالی پر است، حاشیه اقدام جهادی می‌خواهد و به دنبال رسمیت است.

یادآوری حاشیه شهر با هر بار زلزله

 زلزله صبحگاه روز ۱۸ خرداد با بزرگی قابل تامل ۴.۲ درجه در عمق ۸ کیلومتری، گویی جان دوباره به نظریه پردازان و کاندیدهای شعار پرداز بخشید. غافل از تفکر به این مسئله که اگر تنها چند درجه به ریشتر این زلزله‌ها افزوده شود چه فاجعه ای رخ خواهد داد و مسئولیت آنها در قبال این شعارها چیست؟!

شهر تبریز بیش از ۸۱ منطقه حاشیه نشین دارد و هر گوشه از شهر را که نگاه کنیم این بافتهای فرسوده و حاشیه خودنمایی می‌کند که نشان از گستردگی و وسعت این معضل دارد. اگرچه تمرکز اصلی مناطق حاشیه نشین تبریز در بخش شمالی و جنوبی شهر است که از قضا هر دو به عنوان مبادی ورودی شهر در معرض دید مسافران داخلی و خارجی قرار دارند که از این منظر در نگاه اول جلوه مناسب و زیبایی از شهر تبریز را به نمایش نمی‌گذارد و واقعیت توسعه نامتوازن این شهر را برملاء می‌کند. از طرفی هم بار اصلی صنعت و تولید در تبریز بر دوش مردم حاشیه نشین است، در حالی که آنها به رغم این سهم بالا در تولید از کمترین امکانات شهری نظیر راه، آب، برق و خانه محروم‌اند. این در حالی است که توزیع نامتوازن امکانات شهری در مناطق بالای شهر بیشتر از هر چیز دیگر آزار دهنده است. گویی فقط میدان افلاک نما محل مناسب گل کاری است و سایر شهروندان حاشیه نشین که اتفاقا تعدادشان هم کم نیست سهمی از سازمان زیباسازی ندارند!؟

آسیب های اجتماعی سوغات حاشیه نشینی

از طرفی حاشیه‌نشینی به دنبال خود عناوینی چون فقر، بی سوادی، نا امنی و… را یدک می‌کشد. وقتی آینده و ازدواج جوانی به خاطر منطقه‌ی محل سکونتش تحت تاثیر قرار بگیرد می‌توان تا آخر این نامه‌ی نانوشته را خواند. وقوع میزان بالای جرم و آسیب‌های اجتماعی در مناطق حاشیه نشین تبریز حکایت از توجه جدی نهادهای مربوطه به این مناطق کلان شهر تبریز می‌باشد؛ اما می توان گفت همه مردم این مناطق هم خطرناک و بزهکار و یا خلاف کار نیستند، بلکه هستند انسان‌های شریف و پاکی که در جای جای شهر هم یافت می شوند.

 کارشناسان حوزه شهری معتقدند: معضل حاشیه نشینی می‌تواند کشور را با تبعات گسترده اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و اقتصادی مواجه سازد؛ لذا آن را ثمره سیاستگذاری‌های اشتباه می‌دانند و در این باره عواملی مانند سوء مدیریت، تقسیم ناعادلانه بودجه و ثروت و همچنین توزیع نامناسب امکانات رفاهی و بهداشتی در روستاها و شهرهای کمتر توسعه یافته موثر است. آنها بر این باورند که بی‌توجهی نسبت به پیشگیری از گسترش حاشیه‌نشینی، شیوع این معضل را به همراه داشته است؛ در حالی که پیشگیری، مقدم بر درمان بوده و در تمامی حوزه ها کاهش هزینه‌ها را به دنبال دارد. در هر صورت و هر جور که حساب، کتاب کنیم حل این معضلات اجتماعی در اولویت قرار می گیرد. چرا که حوادث مختلف نشان داده که آنجا که پای سلامت و زندگی انسان در میان باشد هیچ چیز دیگری مهم نخواهد بود.

بی‌شک این مهم از طریق تدوین و تصویب نقشه راهی مشخص و مدون و هم افزایی و تعامل هدفمند و جدی مجموعه‌هایی نظیر دولت، بانک ها، مجلس، شورای شهر، شهرداری و بخش خصوصی در یک بازه زمانی مشخص و بر اساس برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری‌های برنامه‌ای، قابل پیگیری است و باید زمینه را برای تحقق این آرمان و کاهش خطرات و آسیب‌های احتمالی بحران‌های طبیعی نظیر زلزله، فراهم آورد. نه اینکه که مشکل یک شهر ابزاری برای تبلیغات باشد و بعد از روی کار آمدن افراد بازهم در گیر و دار پروژه های مختلف و نصف و نیمه به حال خود رها شده و منتظر ۴ سال بعدی باشد تا قصه ی این درد پر غصه تکرار شود./ فرزانه اسدزاده