خبر صبح/ گروه شهری: تاب آوری برای ساماندهی تغییرات و نیازهای پیش‌بینی نشده درشهرها به کار می‌آید. بسیاری از کشورها، نواحی و شهرها، تاب آوری را بخشی از بیانیه چشم‌انداز کشوری یا یکی از اهداف کلان و در زمره اولویت‌های طرح‌های شهری خود قرار داده‌اند. یکی از عمده‌ترین تعاریف در شهرهای تاب‌آور، حفظ یا ارتقایظرفیت‌هایی است که به سیستم‌ها برای بازگشت به حالت قبلی کمک یا ویژگی‌هایی را درآن ایجاد می‌کند که به سیستم، توانایی جذب شوک و فشار ناگهانی می‌دهد. تاب آوری به کمک شهرها می‌آید تا به سطح بالاتری از انعطاف پذیری برسند. این شهرها بحران‌ها را به خوبی مدیریت می‌کنند و به زودی به شرایط پایدار باز می‌گردند. این روزها کلان‌شهرهای آلوده‌ای مثل تبریز باید الفبای تاب آوری را تمرین کنند.

حق حیات شهروندی

منشور حقوق شهروندی بر حق حیات، سلامت و کیفیت زندگی مناسب شهروندان در شهرها تاکید کرده است. ماده دو این منشور شرح داده است که «شهروندان باید از حق زندگی شایسته مانند آب بهداشتی، غذای مناسب، ارتقای سلامت، بهداشت محیط، دسترسی به دارو، تجهیزات، کالاها و خدمات پزشکی، درمانی و بهداشتی منطبق با معیارهای دانش روز و استانداردهای ملی و شرایط محیط زیستی سالم و مطلوب برای ادامه زندگی برخوردارباشند». ماده ۱۱۲ نیز برحق محیط‌زیست سالم و توسعه پایدار تاکید کرده و توضیح داده است: «حفاظت از محیط‌ زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه‌ای همگانی است. به همین دلیل فعالیت‌های اقتصادی که با آلودگی محیط‌زیست یا تخریب غیرقابل‌جبران آن همراه باشد، ممنوع است. حفاظت، بهسازی و زیباسازی محیط ‌زیست و گسترش فرهنگ حمایت از محیط ‌زیست حق شهروندان است و دولت این حق را در برنامه‌ها، تصمیم‌ها و اقدام‌های توسعه‌ای، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، دفاعی و امنیتی مدنظر قرار داده و با آلودگی و تخریب محیط ‌زیست مقابله می‌کند.» ماده ۱۱۳ هم محیط زیست پاک را حق همه شهروندان دانسته است: «هر شهروند حق بهره‌مندی از محیط‌زیست سالم، پاک و عاری از انواع آلودگی، از جمله آلودگی هوا، آب و آلودگی‌های ناشی از امواج و تشعشعات مضر و آگاهی از میزان و تبعات آلاینده‌های محیط ‌زیست را دارد و به همین دلیل دستگاه‌های اجرایی برای کاهش آلاینده‌های زیست ‌محیطی به‌ویژه در شهرهای بزرگ، تدابیر لازم را اتخاذ می‌کنند.»

گام‌های تاب آوری

 برای عمل به منشور حقوق شهروندی و داشتن یک شهر تاب آور در مقابل آلودگی باید از مرحله کاهش آسیب‌پذیری شروع کرد. امروز بسیاری از شهرها از این مرحله عبور کرده‌ و به مراحل انطباق‌پذیری، تحول و پیشرفت رسیده‌اند؛ اما شهرهای کشور در همین مرحله متوقف شده‌اند. تهیه نقشه‌های شفاف و درست خطرپذیری، انطباق با نقشه‌های شهرسازی و سپس اقدامات جدی برای کاهش بارگذاری و تعیین کاربری‌های متناسب در نقاط خطر یا کلیدی، از مواردی است که شهر را درزمان وقوع بحرانی مثل آلودگی، بیمه می‌کند. بازگرداندن زیرساخت‌های سبز، راهکاری است که اندکی از فضای سنگین و دودآلود شهر می‌کاهد. در شهرهای بزرگ و آلوده دنیا که مضرات گسترش بزرگراه‌ها و کمربندهای حجیم حمل و نقل را لمس کرده‌اند، اتوبان‌ها و بزرگراه‌ها را تخریب و به جای آن سبزراه و پیاده‌راه می‌سازند. افزایش فضاهای باز در شهرها نه تنها در زمان وقوع بحران، امکان تخلیه جمعیت را ممکن می‌کند که می‌توان به کمک آن شبکه سراسری امن و مناسب پیاده را هم احیاکرد. کاشت درختان مناسب با آب و هوای هر منطقه و نگهداری صحیح آنها به‌طوری ‌که در هر موقعیت زمانی و مکانی حفظ درختان مهم‌تر از هر پدیده دیگری باشد، شهر را دربرابر دود، مقاوم و تاب‌آور می‌کند. تهیه نقشه چرخش هوا در شهر و انطباق آن با طرح‌های جامع و تفضیلی برای صدور پروانه ساخت و تراکم، مهم‌ترین موردی است که فراموشی یا بی‌توجهی به آن، آلودگی هوا را در شهر حبس می‌کند.